Thực trạng và khả năng ứng dụng viễn thám tại địa phương

03/01/2022

TN&MTCục Viễn thám quốc gia vừa có buổi làm việc với các Sở TN&MT: Bắc Kạn, Cao Bằng, Điện Biên, Lào Cai về nội dung khảo sát, đánh giá thực trạng và khả năng ứng dụng viễn thám tại địa phương nhằm phục vụ công tác xây dựng nhu cầu sử dụng dữ liệu ảnh viễn thám; việc thực hiện các đề án, dự án về ứng dụng viễn thám và triển khai Kế hoạch thực hiện Chiến lược phát triển Viễn thám Quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2040 của địa phương.

Thực trạng và khả năng ứng dụng viễn thám tại địa phương

Ảnh minh họa.

Một số vấn đề về ứng dụng viễn thám tại địa phương.

Ông Trần Tuấn Đạt, Trưởng phòng Quản lý hoạt động viễn thám cho biết, 4 Sở TN&MT: Bắc Kạn, Cao Bằng, Điện Biên, Lào Cai đều đã tham mưu cho UBND tỉnh ban hành Kế hoạch thực hiện “Chiến lược phát triển viễn thám đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2040”, trong đó giai đoạn từ nay đến năm 2030, các sở TN&MT sẽ tập trung kiện toàn cơ quan, cán bộ đầu mối giúp UBND tỉnh trong công tác QLNN đối với lĩnh vực viễn thám tại địa phương; phấn đấu làm chủ công nghệ trong quản lý, ứng dụng và phát triển công nghệ viễn thám (CNVT); cập nhật thường xuyên cơ sở dữ liệu viễn thám tại địa phương theo phân cấp; ứng dụng rộng rãi CNVT trong các ngành, lĩnh vực theo nhu cầu nhiệm vụ phục vụ phát triển KT-XH; xây dựng kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực viễn thám có trình độ chuyên môn nghiệp vụ đáp ứng nhu cầu quản lý, ứng dụng và phát triển CNVT.

Đối với công tác xây dựng nhu cầu sử dụng dữ liệu ảnh viễn thám thuộc phạm vi quản lý, hàng năm, theo hướng dẫn của Cục Viễn thám quốc gia, các sở TN&MT đều đã có văn bản gửi các sở, ngành, địa phương tổng hợp nhu cầu thu nhận dữ liệu ảnh viễn thám để phục vụ khai thác thực hiện các chương trình, đề án, dự án trong các lĩnh vực chuyên môn như: Điều tra cơ bản, quan trắc, giám sát TNMT, tìm kiếm cứu nạn cứu hộ, phòng chống thiên tai, ứng phó với BĐKH nhằm mục đích phát triển KT-XH, đảm bảo QP-AN.

Tuy nhiên, việc thực hiện các chương trình, đề án, dự án do các sở, ban, ngành, UBND các huyện, thành phố làm chủ đầu tư chủ yếu sử dụng nguồn tài liệu bản đồ địa chính các tỷ lệ để tổ chức thực hiện. Mặt khác, các đơn vị, địa phương chưa thấy được tính ưu việt trong việc ứng dụng, sử dụng sản phẩm viễn thám để phục vụ nhiệm vụ chuyên môn, đồng thời, cần bố trí nguồn kinh phí để mua dữ liệu ảnh viễn thám để sử dụng như dữ liệu viễn thám, các sản phẩm viễn thám khác. Do đó những năm qua, các tỉnh vẫn chưa đề nghị nhu cầu thu nhận dữ liệu ảnh viễn thám để phục vụ phát triển KT-XH tại địa phương.

Trước tình hình đó, Bộ TN&MT vừa có công văn gửi các bộ, ngành, địa phương thông tin về dữ liệu và siêu dữ liệu ảnh viễn thám SPOT 6/7 độ phân giải 1,5 m và dữ liệu VNREDSat-1 độ phân giải 2,5 m trong năm 2020 và 3 tháng đầu năm 2021 thu được tại trạm thu ảnh viễn thám quốc gia do Cục Viễn thám quốc gia quản lý và vận hành. Bộ đề nghị các bộ, ngành, địa phương có nhu cầu khai thác sử dụng dữ liệu viễn thám gửi công văn về Bộ thông qua Cục Viễn thám quốc gia. Việc khai thác sử dụng dữ liệu viễn thám quốc gia được thực hiện theo quy định của pháp luật hiện hành và được quy định tại Nghị định số 03/2019/NĐ-CP về hoạt động viễn thám.

Theo đó, dữ liệu viễn thám là các dữ liệu ảnh được thu nhận từ vệ tinh viễn thám. Việc khai thác và sử dụng dữ liệu viễn thám là quá trình lựa chọn, xử lý, giải đoán các thông tin cần thiết từ dữ liệu viễn thám cho những mục đích sử dụng cụ thể.

Cùng với đó, dữ liệu ảnh viễn thám, siêu dữ liệu, sản phẩm viễn thám phải được cập nhật thường xuyên, cung cấp đầy đủ, chính xác, kịp thời phục vụ yêu cầu phát triển KT-XH, quan trắc, giám sát TNMT, tìm kiếm cứu nạn, phòng chống thiên tai, QP-AN. Đặc biệt, việc khai thác và sử dụng dữ liệu viễn thám quốc gia phải đúng mục đích, phục vụ công tác QLNN, đáp ứng các yêu cầu phát triển KT-XH, nghiên cứu khoa học, đào tạo và phòng tránh thiên tai.

Qua khảo sát, cũng nhận thấy một số khó khăn trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ quản lý về viễn thám ở cấp địa phương đó là: Nguồn nhân lực còn thiếu, không có trang thiết bị, máy móc, công nghệ và nguồn kinh phí cho cập nhật thường xuyên cơ sở dữ liệu viễn thám tại địa phương còn hạn chế.

Quản lý, khai thác, vận hành VNGEONET hiệu quả, bền vững

Thực trạng và khả năng ứng dụng viễn thám tại địa phương

Từ năm 2021-2023, Nhật Bản sẽ hỗ trợ Việt Nam thực hiện Dự án “Tăng cường năng lực quản lý và khai thác mạng lưới trạm định vị vệ tinh Việt Nam”. Theo đó, mục tiêu của dự án nhằm giúp Việt Nam tối ưu hóa giá trị và hiệu quả của các trạm tham chiếu hoạt động liên tục (CORS), qua đó hỗ trợ phát triển KT-XH hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Ông Hoàng Ngọc Lâm - Cục trưởng Cục Đo đạc, Bản đồ và Thông tin địa lý Việt Nam cho biết, chúng ta đã hoàn thành mạng lưới các trạm định vị vệ tinh (VNGEONET) thu liên tục tín hiệu từ các hệ thống định vị toàn cầu bằng vệ tinh (GNSS) đáp ứng theo tiêu chuẩn quốc tế, làm thay đổi cơ bản hạ tầng đo đạc theo xu hướng hiện đại và đáp ứng độ chính xác cao, góp phần trong việc hoàn thiện và hiện đại hóa hạ tầng đo đạc và bản đồ cơ bản, thúc đẩy việc ứng dụng KHCN đối với Việt Nam trong cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4.

Cụ thể, qua quá trình quan trắc liên tục trong năm 2019 tại 17 trạm khu vực Đồng bằng Bắc Bộ cho thấy hướng dịch chuyển mảng của Việt Nam theo hướng Đông - Nam với vận tốc trung bình từ 3,0-3,3 cm/năm và tốc độ trồi, lún trung bình 0,8- 1,0 cm/năm. Bên cạnh đó, công nghệ này còn có khả năng phục vụ công tác nghiên cứu tầng khí quyển căn cứ vào độ trễ của tín hiệu khi di chuyển qua tầng điện ly và tầng đối lưu. Kết quả này sẽ được sử dụng để xây dựng bản đồ hiện trạng tầng khí quyển phục vụ cho công tác nghiên cứu khoa học.

Ngoài ra, dữ liệu đo GNSS liên tục kết hợp với dữ liệu thu được từ các các thiết bị cảm biến khí tượng tích hợp cùng các trạm CORS còn được sử dụng để tính lượng bốc hơi và ngưng tụ của hơi nước trong không khí (PWV) phục vụ công tác dự báo thời tiết.

Mặc dù VNGEONET bước đầu đi vào hoạt động đã đem lại những hiệu quả to lớn, tuy nhiên, việc vận hành và thực hiện các bảo trì, bảo dưỡng trong quá trình sử dụng vẫn chưa được tối ưu hóa. Mặt khác, chính sách mở rộng người dùng, việc xây dựng cơ chế thu phí dữ liệu một cách phù hợp để phát triển và duy trì hệ thống vẫn chưa được triển khai xây dựng. Vì vậy, để VNGEONET của Việt Nam hoạt động bền vững và hiệu quả, Nhật Bản đã hỗ trợ Việt Nam thực hiện Dự án “Tăng cường năng lực quản lý và khai thác mạng lưới trạm định vị vệ tinh Việt Nam” từ năm 2021 đến năm 2023. Mục tiêu của dự án nhằm giúp Việt Nam tối ưu hóa giá trị và hiệu quả của các trạm CORS, qua đó hỗ trợ phát triển kinh tế và xã hội hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Để đạt được mục tiêu đề ra, dự án sẽ triển khai 3 nội dung hoạt động chính như: Nghiên cứu về VNGEONET; phân tích so sánh VNGEONET với hệ thống trạm định vị vệ tinh của Nhật Bản để từ đó xác định các vấn đề trong quá trình hoạt động và tổ chức hội thảo cho các nhà điều hành và sử dụng dữ liệu VNGEONET; xây dựng hướng dẫn vận hành VNGEONET trong đó sẽ có các khóa đào tạo tại Nhật Bản và Việt Nam.

Dự kiến, thông qua dự án, sẽ giúp các chuyên gia vận hành quản lý trạm CORS của Việt Nam nắm bắt được các quy trình quản lý, bảo trì hệ thống trạm CORS; quy trình liên quan đến chống sét cho các trạm, quy trình về sao lưu giữ liệu cũng như các quy định về thu phí dữ liệu, dịch vụ khai thác dữ liệu, ứng dụng mở rộng.

Trong năm 2020, Cục Viễn thám quốc gia đã thu được là 11.535 ảnh với khoảng 5.768 cặp cảnh ảnh toàn sắc và đa phổ ở vệ tinh VNREDSat-1 và ảnh SPOT 6/7 với độ phân giải cao phủ trùm lãnh thổ Việt Nam và các vùng lân cận. Số lượng dữ liệu ảnh viễn thám do các bộ, ngành Trung ương, các địa phương đề nghị cung cấp tăng lên so với những năm trước.

Đa số các đơn vị yêu cầu cung cấp tập trung chủ yếu là ảnh VNREDSat-1 và ảnh SPOT 6/7 phục vụ cho các nhiệm vụ thành lập bản đồ hiện trạng kiểm kê đất đai 2020; đánh giá tình trạng thổ nhưỡng và chất lượng đất đai, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, kiểm soát cháy rừng, đánh giá các loại rừng để làm cơ sở xây dựng Khung giá đất rừng trên địa bàn tỉnh; giám sát ô nhiễm môi trường, thiên tai phục vụ công tác quản lý của ngành thủy sản, hải sản và đánh bắt xa bờ; giám sát tại khu vực biển Đông và khu vực ngoài biên giới phục vụ mục đích QP-AN.

Đối với các cơ quan thuộc Bộ TN&MT, ảnh viễn thám được sử dụng để phục vụ các nhiệm vụ quy hoạch tài nguyên nước và các dự án điều tra tìm kiếm nguồn nước vùng khô hạn, đặc biệt khó khăn; đánh giá sự thay đổi của lớp phủ bề mặt, đánh giá hiện trạng nguồn nước xuyên biên giới, điều tra về lũ, ngập lụt, áp thấp nhiệt đới phục vụ dự báo, cảnh báo thiên tai.

Từ đầu tháng 10/2020, Cục Viễn thám quốc gia đã phối hợp với Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng của Bộ TN&MT thực hiện việc thu nhận dữ liệu ảnh viễn thám SPOT 6/7 thông qua trạm thu dữ liệu ảnh viễn thám ảo VRS, thực hiện tiểu dự án 3 “Xây dựng hệ thống giám sát biến động bờ sông, bờ biển khu vực Đồng bằng sông Cửu Long bằng CNVT”, thuộc hợp phần I - dự án “Chống chịu khí hậu tổng hợp và sinh kế bền vững khu vực Đồng bằng sông Cửu Long” (dựa án WB9). Đến nay, Cục đã thu nhận được bộ dữ liệu ảnh SPOT 6/7 đạt chất lượng cao phủ trùm toàn bộ lãnh thổ của Việt Nam.

QUANG MINH

Tin tức

Thủ tướng: '5 đẩy mạnh' trong cải cách hành chính để huy động mọi nguồn lực cho phát triển

Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Giang tiếp xúc cử tri sau Kỳ họp thứ 7, Quốc hội Khoá XV tại huyện Vị Xuyên

Kỳ họp thứ 7 của Quốc hội khẳng định tinh thần đoàn kết, dân chủ, kỷ cương và trách nhiệm rất cao

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Quyết tâm hoàn thành khoảng 1.200 km cao tốc cho ĐBSCL

Tài nguyên

Đảm bảo an ninh nguồn nước

Lập Quy hoạch tổng hợp lưu vực sông Ba thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050

Làm rõ giếng khoan giữa đồng sôi ùng ục, đốt là cháy

Thanh Trì: Ban hành Công văn số 3775/CNTT  về việc dừng giao dịch đối với Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Môi trường

Ứng phó với áp thấp nhiệt đới và mưa lớn

Đồng bộ các biện pháp ứng phó với lũ quét, sạt lở đất

Tiếng vọng hấp hối từ những cánh rừng già

Chủ động sử dụng sản phẩm thay thế túi ni-lông

Video

Diễn đàn môi trường lần thứ III - Năm 2024

Chuyển đổi xanh - động lực tăng trưởng mới để phát triển kinh tế

Xử lý chất thải rắn sinh hoạt: Thực trạng và giải pháp

Tạp chí Tài nguyên và Môi trường 20 năm xây dựng và phát triển

Khoa học

Điều chỉnh công nghệ khai thác cát sông tại Sóc Trăng

Khảo sát ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến một số tính chất đất, nước trên sông rạch và ương vườn tại huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang

Một số kết quả tính toán độ cao bằng công nghệ định vị dẫn đường toàn cầu GPS/GNSS dựa trên mô hình EIGEN-6C4 và EGM2008

Đề xuất các giải pháp tiêu úng và phòng, chống lũ rừng ngang vùng hữu sông Bùi, huyện Chương Mỹ

Chính sách

Tín dụng cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn: Mức cho vay tối đa 25 triệu đồng

Luật Đất đai quy định về cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc như thế nào?

Thanh Hóa: Cho phép Công ty Anh Phát được nhận chìm 500.000 m3 chất nạo vét xuống biển Nghi Sơn

Ngành TN&MT Lạng Sơn triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2024

Phát triển

Trường Đại học TN&MT TP. Hồ Chí Minh: Đa dạng ngành nghề để đào tạo những công dân tương lai có trách nhiệm với môi trường

Ninh Bình: Đến năm 2030 chấm dứt sử dụng hóa chất độc hại trong nuôi trồng thủy sản

Đại hội Chi hội Nhà báo Tạp chí Tài nguyên và Môi trường nhiệm kỳ 2024-2026 đã diễn ra thành công tốt đẹp

Khởi động dự án “Sự sống 2024”

Diễn đàn

"Rộng cửa" cho tín dụng xanh

Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hoá yêu cầu các địa phương chủ động ứng phó với áp thấp nhiệt đới và mưa lớn

Phát triển chuỗi cung ứng xanh: Cần điểm tựa chính sách

Thời tiết ngày 16/7: Bắc Bộ, Trung Bộ mưa to đến rất to