Thách thức trong hoạt động đầu tư vào lĩnh vực khai khoáng

21/05/2024

TN&MTLĩnh vực sản xuất khoáng sản bao gồm một số giai đoạn phát triển, với nhiều bên tham gia, đảm nhiệm các vai trò khác nhau. Lĩnh vực này liên quan đến lợi ích địa phương (cộng đồng, người lao động, Chính phủ,…) và lợi ích quốc tế (các tập đoàn lớn, thương mại quốc tế,…). Do đó, đây là lĩnh vực phức tạp, cần có sự điều phối và có những hướng đi phù hợp.

Thách thức trong hoạt động đầu tư vào lĩnh vực khai khoáng

Những thách thức hiện tại

Các thách thức nằm ở ba giai đoạn là: Thăm dò, phát triển và sản xuất. Đối với giai đoạn thăm dò sẽ có một số vấn đề như việc tiếp cận thông tin. Ở đây là thông tin quá khứ sẵn có (chất lượng và dễ tiếp cận) – là cơ sở để các bên xem xét có nên thực hiện thăm dò bổ sung hay không. Sự rõ ràng về quy trình pháp lý - Quy định của Chính phủ thường được áp dụng, tuy nhiên, các quy trình cấp phép thăm dò phức tạp mất nhiều thời gian sẽ không khuyến khích hoạt động phát triển. Cần có đủ thời gian để hoàn thành hoạt động thăm dò, vì có thể mất nhiều năm để hoàn thành thăm dò trong lĩnh vực phát triển khí, do thời gian cần thiết để huy động vốn, thẩm định kết quả, những thời điểm trong năm có thể thực hiện thăm dò do phụ thuộc vào thời tiết và thời gian cần thiết để lên kế hoạch khoan mới. Để tiến hành địa điểm thăm dò đầy đủ có thể cần nhiều lỗ khoan, trong nhiều năm. Giai đoạn này cũng yêu cầu cần có nhà thầu lành nghề, cần có sẵn các công ty khoan và các nhà cung cấp dịch vụ có thể thực hiện công việc, vì hầu hết các công ty không có giàn khoan riêng. Đối với xã hội và cộng đồng cần có quy trình rõ ràng để tham gia với địa phương và chủ sở hữu đất để tiếp cận các địa điểm thăm dò. Cần có các quy tắc rõ ràng để triển khai khoan thăm dò, tránh rò rỉ dầu và hóa chất ra môi trường khi tiến hành thăm dò tránh ô nhiễm và khắc phục môi trường.

Trong giai đoạn phát triển, đầu tiên cần có cơ sở hạ tầng để để lập kế hoạch và bắt đầu sản xuất bao gồm khả năng tiếp cận với đường sắt, cảng, đường bộ, điện và nước. Ngoài ra cần có sự tham gia của địa phương trong việc tổ chức và cung cấp người lao động và vật tư, do vật tư tiêu hao hằng ngày. Nếu một mỏ cần xây dựng một hành lang vận chuyển đến địa điểm, điều này có thể sẽ quá tốn kém để việc sản xuất khả thi (không có đầu tư của Chính phủ). Đầu tư của chính phủ cũng rất quan trọng. Một số quốc gia áp dụng quy trình đề xuất cơ chế đồng đầu tư cùng với Chính phủ - điều này đặc biệt phù hợp trong trường hợp cơ sở hạ tầng được chia sẻ với những quốc gia khác. Ví dụ, các quỹ đầu tư nợ của Chính phủ để cung cấp vốn xây dựng đường bộ và đường sắt. Các quỹ đầu tư cho vay của Chính phủ có thể hỗ trợ giải quyết các thách thức về cơ sở hạ tầng và huy động vốn - cho phép xây dựng một số mỏ và mang lại lợi ích KT-XH nhờ hoạt động khai thác. Thách thức tiếp theo là về nghiên cứu môi trường, để hiểu được tác động môi trường thực tế của mỏ, có thể mất nhiều năm để nghiên cứu hệ động thực vật địa phương. Cũng có thể có sự phản đối mạnh mẽ của công chúng. Cần có phương án thông báo cho công chúng thông tin chính xác, thay vì thông tin sai lệch được lưu hành bởi các phương tiện truyền thông và các nhóm vận động hành lang khác). Một vấn đề nữa trong giai đoạn phát triển là tài trợ dự án. Để tài trợ cho một dự án, huy động vốn vay và vốn chủ sở hữu để xây dựng mỏ, cần xây dựng bộ báo cáo bao gồm từ nghiên cứu khả thi cho đến các báo cáo ngân hàng (báo cáo nghiên cứu khả thi) về tổng chi phí và các yếu tố kinh tế của mỏ. Các báo cáo này cần đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế được công nhận để huy động tiền thông qua thị trường toàn cầu.

Trong giai đoạn sản xuất, việc thiếu lao động lành nghề và nhu cầu phát triển kỹ năng của lực lượng lao động trong tương lai là một thách thức đáng kể. Những kỹ năng nào có sẵn tại địa phương? Một trong những yêu cầu để duy trì lực lượng lao động là đảm bảo sức khỏe và an toàn, tránh thương tật cho người lao động. Khung pháp lý trong nước cần bao gồm các quy định pháp luật về an toàn và sức khỏe để áp dụng với các mỏ ngay cả trong trường hợp hầu hết các mỏ đều đã và đang áp dụng chính sách không bị thương tật. Điều quan trọng là cần có tư duy mới, sáng tạo, bao gồm cả việc áp dụng nguyên tắc đa dạng để thu hút nhân tài - tuyển dụng nữ lao động, việc làm bán thời gian đều phải được hỗ trợ thông qua quy định pháp luật và chính sách địa phương. Tiến bộ công nghệ cũng là một thách thức để lựa chọn công nghệ phù hợp cho hoạt động khai thác, để thực hiện và tối ưu hóa, đồng thời cũng là yếu tố tích cực. Lĩnh vực khai khoáng có khả năng tiếp cận các công nghệ mới ngày càng tiên tiến, giúp giảm chi phí và đầu vào. Khi rủi ro địa chính trị gia tăng, các sự kiện thế giới cũng ảnh hưởng đến hoạt động, chuỗi cung ứng, hiệu suất và người lao động tại mỏ. Các yếu tố này có thể làm giảm năng suất và tăng chi phí dẫn đến những lo ngại về tính khả thi.

Các khía cạnh về môi trường cũng là một vấn đề đáng lưu tâm. Hầu hết các công ty khai khoáng đều được đầu tư để đạt được lợi ích môi trường và xã hội. Điều này giúp hoạt động khai thác mỏ bền vững và có sự hỗ trợ mạnh mẽ của cộng đồng nhưng các yêu cầu về môi trường và phục hồi cần phải rõ ràng và có thể đạt được để duy trì sự cân bằng giữa phát triển mỏ và bảo vệ môi trường. Nước là một thách thức quan trọng khác đối với khai thác mỏ - kế hoạch sử dụng và chia sẻ nguồn nước rất cần thiết vì tất cả chúng ta đều dựa vào tài nguyên nước vốn là nguồn tài nguyên khan hiếm. Cơ sở tồn chứa cũng là một vấn đề thời sự. Các quy định về xây dựng cơ sở tồn chứa chất thải đang ngày càng gia tăng. Chi phí liên quan đến việc khôi phục và trả lại đất khai thác về tình trạng ban đầu có thể là một thách thức đối với tài chính vào cuối vòng đời của mỏ. Cần lên kế hoạch để đạt được mục tiêu này đồng thời đảm bảo cân bằng với sự phát triển của mỏ. Những chi phí và nghĩa vụ phục hồi sẽ được đảm bảo như thế nào? 

Về khía cạnh cộng đồng, điều quan trọng là tất cả các cộng đồng địa phương phải được đối xử công bằng và tôn trọng nhân quyền; cần phải có một kế hoạch về lợi ích kinh tế và xã hội lâu dài; việc làm, cơ sở hạ tầng, các dịch vụ và cơ sở vật chất địa phương rất quan trọng. Ví dụ, trường học, bệnh viện, các cơ sở phục vụ mỏ và cộng đồng địa phương.

Thúc đẩy hoạt động đầu tư vào lĩnh vực khai khoáng

Trong cả ba giai đoạn, sự hợp tác giữa tất cả các bên liên quan là rất quan trọng, như một cách để vượt qua nhiều thách thức. Không ai có thể làm một mình - lợi ích lớn nhất cho tất cả các bên là khi cùng hợp tác. Điều quan trọng là phải thúc đẩy sự sẵn sàng và các hệ thống được thiết kế để cho phép tham vấn và chia sẻ thông tin giữa: Chính phủ; công ty khai khoáng; cộng đồng; địa phương; nhà cung cấp dịch vụ; nhà cung cấp tài chính; tư vấn và các bên khác.

Nếu tất cả các bên cùng phối hợp và cùng chung ý chí phát triển và chia sẻ ý tưởng thì những thách thức có thể dễ dàng vượt qua hơn; và các bên sẽ thu được lợi ích tối đa từ hoạt động khai thác. Chính phủ có thể hỗ trợ tính minh bạch, nhất quán, bình đẳng trong các giao dịch (lợi ích địa phương hoặc ở nước ngoài) và hỗ trợ thông qua các hệ thống được xây dựng nhằm thúc đẩy hợp tác. Với quá trình chuyển dịch năng lượng, ngành khai khoáng và kim loại phải đầu tư 1,7 nghìn tỷ USD trong 15 năm tới để đảm bảo đủ nguồn cung đồng, coban, niken và các kim loại quan trọng khác. 

Có cơ hội để có được lợi ích đáng kể từ ngành khai khoáng nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức đối với các công ty khai khoáng để có thể đến được giai đoạn sản xuất khoáng sản - và lợi ích mang lại đối với nước sở tại và cộng đồng địa phương chính là từ giai đoạn sản xuất. Chính phủ có thể hỗ trợ vượt qua những thách thức này bằng cách: Thúc đẩy hợp tác, xây dựng khung pháp lý và chính sách rõ ràng, hiện đại và thực chất, bao gồm tất cả các khía cạnh của hoạt động phát triển và vận hành mỏ. Bên cạnh đó, Việt Nam hiện nay cần phải hỗ trợ phát triển mỏ và cơ sở hạ tầng cần thiết, như cung cấp vật tư, xây dựng cơ sở hạ tầng, khuyến khích sự tham gia của nước ngoài trong hoạt động phát triển mỏ trong nước và chia sẻ ý tưởng để giải quyết những thách thức và khó khăn đang đặt ra.

HƯƠNG TRÀ
Nguồn: Tạp chí Tài nguyên và Môi trường số 7 năm 2024