Tác động của biến đổi khí hậu đến sức khỏe cộng đồng và một số giải pháp thích ứng

20/06/2022

TN&MTCho đến nay, trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng đã có những cải thiện đáng kể về sức khoẻ của hàng triệu người. Tỷ lệ tử vong của bà mẹ và trẻ em đã giảm, tuổi thọ trung bình toàn cầu tiếp tục tăng và cuộc chiến chống lại một số bệnh truyền nhiễm đã có những tiến triển nhất định. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đang đe dọa những kết quả đã đạt được trong giảm gánh nặng bệnh tật và tổn thương toàn cầu.

Tác động của biến đổi khí hậu đến sức khỏe cộng đồng và một số giải pháp thích ứng

Ảnh minh họa

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các dịch bệnh nguy hiểm đang lan tràn ở nhiều nơi trên thế giới hơn bao giờ hết. Những vùng trước kia có khí hậu lạnh giờ đây cũng xuất hiện các loại bệnh nhiệt đới. Hàng năm có khoảng 150.000 người chết do các bệnh có liên quan đến BĐKH, từ bệnh tim do nhiệt độ tăng quá cao, đến các vấn đề hô hấp và tiêu chảy.

Theo báo cáo của Bộ TN&MT, BĐKH có tác động trực tiếp và gián tiếp đến sức khỏe con người. BĐKH tác động trực tiếp đến sức khỏe con người thông qua mối quan hệ trao đổi vật chất, năng lượng giữa cơ thể con người với môi trường xung quanh, dẫn đến những biến đổi về sinh lý, tập quán, khả năng thích nghi và những phản ứng của cơ thể đối với các tác động đó. Nhiệt độ không khí tăng cao, các đợt nắng nóng bùng phát nhiều, kéo dài cũng như các hiện tượng thời tiết cực đoan có xu thế gia tăng, làm tăng tác động tiêu cực đối với sức khỏe con người, nhất là với người cao tuổi, người mắc các bệnh như: Tim mạch, cao huyết áp, thần kinh, cơ xương khớp, hô hấp, dị ứng, hen suyễn, xoang. Theo thống kê, khi nhiệt độ trung bình tăng thêm 1,00C thì tỷ lệ nhập viện của trẻ em từ 0÷2 tuổi tăng 3,4% và tỷ lệ nhập viện ở trẻ từ 3÷5 tuổi tăng 4,6%. Khi nhiệt độ trung bình tăng thêm 1,00C thì tỷ lệ nhập viện ở trẻ dưới 5 tuổi do các nhiễm khuẩn hô hấp tăng 3,8%. BĐKH tác động gián tiếp đến sức khỏe con người thông qua các nguồn gây bệnh truyền nhiễm do các bệnh lây truyền qua vector có liên quan tới các đặc trưng khí hậu như nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, cường độ gió. BĐKH tạo thuận lợi cho vector truyền bệnh phát triển làm tăng khả năng bùng phát và lây lan các bệnh dịch như: Cúm A (H1N1), cúm A (H5N1), cúm A (H7N9), tiêu chảy, dịch tả, lỵ, sốt rét, sốt xuất huyết, sốt vàng da, thương hàn, viêm não do vi-rút, viêm não Nhật Bản, hội chứng hô hấp cấp tính nặng (SARS), dịch hạch, zika. Kết quả nghiên cứu về các loại dịch bệnh dựa trên các kịch bản về BĐKH cho thấy: Nhóm bệnh lây truyền qua vector: Các dịch bệnh sốt xuất huyết, sốt rét, viêm não Nhật Bản, zika sẽ diễn biến phức tạp tại khu vực ĐBSCL và Đông Nam Bộ. Nguy cơ bùng phát dịch bệnh chủ yếu do nguyên nhân nhiệt độ không khí tăng và lượng mưa thay đổi. Nhóm bệnh lây nhiễm đường tiêu hóa: Mùa nóng là mùa phát triển mạnh của các bệnh truyền nhiễm đường tiêu hóa. Nhiệt độ không khí và nhiệt độ bề mặt nước biển tăng làm gia tăng các ca mắc bệnh tả, lỵ. Một số nhóm bệnh khác: Một số bệnh như cao huyết áp, say nắng/say nóng, tâm thần, viêm phổi tắc nghẽn mãn tính, hen phế quản, bệnh đường hô hấp, đột quỵ, tai biến do sóng nhiệt hoặc rét đậm gia tăng trong thời gian tới.

Tác động trực tiếp của BĐKH đến sức khỏe con người thông qua mối quan hệ trao đổi vật chất, năng lượng giữa cơ thể người với môi trường xung quanh, dẫn đến những biến đổi về sinh lý, tập quán, khả năng thích nghi và những phản ứng của cơ thể đối với các tác động đó. Các đợt nắng nóng kéo dài, nhiệt độ không khí tăng, dẫn đến gia tăng một số nguy cơ đối với tuổi già, những người mắc bệnh tim mạch, bệnh thần kinh, dị ứng. Ngoài ra, thời gian qua, các đợt nắng nóng ở nhiều quốc gia trên thế giới gia tăng đã cướp đi sinh mạng của nhiều người.

Tác động gián tiếp của BĐKH đến sức khoẻ con người thông qua những nguồn gây bệnh, làm tăng khả năng bùng phát và lan truyền các bệnh dịch. BĐKH làm tăng khả năng xảy ra một số bệnh nhiệt đới như sốt rét, sốt xuất huyết, viêm não Nhật Bản, làm tăng tốc độ sinh trưởng và phát triển nhiều loại vi khuẩn và côn trùng, vật chủ mang bệnh (ruồi, muỗi, chuột, bọ chét, ve). Hiện nay, sốt xuất huyết đang là vấn đề của toàn cầu, cứ sau 10 năm số mắc sốt xuất huyết trên thế giới lại tăng gấp đôi; gần 4 tỷ người sống trong vùng nguy cơ, số mắc ghi nhận ở 128 nước. Theo các chuyên gia, một trong những nguyên nhân khiến dịch sốt xuất huyết trở lại và bùng phát là, hiện tượng El Nino, gây nên thời tiết khô hạn khiến việc tích trữ nước gia tăng, gia tăng nhiệt độ trung bình, làm cho thời gian phát triển chu kỳ trứng thành muỗi rút ngắn, kéo dài thời gian sống của muỗi, làm gia tăng mật độ muỗi khiến tăng nguy cơ dịch sốt xuất huyết. Nhóm chuyên gia liên chính phủ về BĐKH đã cảnh báo rằng, đến năm 2080 sẽ có khoảng 1,5-3,5 tỉ người trên thế giới phải đối mặt với nguy cơ mắc sốt xuất huyết mà nguyên nhân là do hiện tượng trái đất ấm lên và do khí hậu thay đổi, sốt Dengue sẽ lại tăng lên ở các nước đang phát triển. Phát thải khí nhà kính ngày càng tăng là nguyên nhân chủ yếu của xu thế ấm lên toàn cầu, tầng o-zon bị phá huỷ dẫn đến sự tăng cường độ bức xạ tử ngoại trên mặt đất. Điều này đã gây bệnh ung thư da và các bệnh về mắt.

Ở miền Bắc, thời tiết và khí hậu tác động đến sức khỏe và các loại bệnh cũng biểu hiện theo những quy luật chung. Nghiên cứu trên cơ thể người già, cho thấy những tháng nóng thường có tỷ lệ tử vong cao ở các bệnh tiêu hóa, ung thư. Những tháng rét lạnh tử vong cao ở người già mắc các bệnh hô hấp, tim mạch. Đặc biệt, tai biến mạch máu não tăng cao trong điều kiện áp suất khí quyển thay đổi đột ngột, nhiệt độ không khí giảm thấp. Bệnh thấp khớp ở miền Bắc có liên quan tới áp suất khí quyển, song chủ yếu là với nhiệt độ thấp và độ ẩm không khí cao. Độ ẩm có ảnh hưởng xấu rõ rệt nếu sự bốc hơi ngoài da dẫn đến hiện tượng giảm nhiệt độ tại chỗ vào các tháng lạnh. Theo một số thầy thuốc, bệnh thấp tim ở Việt Nam chiếm tỷ lệ hàng đầu với 81% so với các bệnh tim mạch được điều trị trong bệnh viện. Số người lớn bị bệnh thấp khớp ở vùng ven biển cao hơn ở vùng cao. Tỷ lệ thấp khớp ở Thái Bình là 2,88%, ở Vĩnh Phúc là 0,73%. Vùng ven biển Thái Bình thuộc vùng đồng ruộng thấp, úng, nền nhà không cao ráo, độ ẩm lớn hơn vùng cao, nên tỷ lệ thấp khớp cao hơn các vùng khác.

Nếu không có các biện pháp thích ứng và đối phó với BĐKH, sẽ rất nguy hiểm đến sự sống của hàng triệu người trên trái đất; trong đó, tăng cường năng lực y tế để bảo vệ sức khỏe con người trong bối cảnh BĐKH đã trở nên khẩn cấp cả ở cấp quốc gia, khu vực và toàn cầu. Khu vực y tế phải đóng vai trò thiết yếu làm giảm BĐKH và thích ứng với tác động bất lợi của nó. Nhằm hạn chế tới mức thấp nhất ảnh hưởng tiêu cực của BĐKH đối với sức khỏe con người, ngành Y tế cần nghiên cứu, đánh giá tác động của BĐKH tới mô hình bệnh tật, tới sức khỏe người dân, tập trung vào các bệnh do nhiệt độ cao, sóng nhiệt, bệnh truyền qua nước, truyền qua vật chủ trung gian, dinh dưỡng cộng đồng; xây dựng và lựa chọn các mô hình cung cấp dịch vụ y tế đáp ứng trong trường hợp xảy ra thiên tai, thảm họa do BĐKH gây nên. Triển khai các mô hình chăm sóc sức khỏe cộng đồng như nước sạch và vệ sinh môi trường, vệ sinh cá nhân, chăm sóc sức khỏe ban đầu. Tăng cường truyền thông giáo dục về sức khỏe; tổ chức các cuộc diễn tập của ngành y tế thích ứng với tác động của BĐKH; đưa ra các hướng dẫn kỹ thuật về giám sát, phát hiện, dự phòng và điều trị các bệnh tật do BĐKH gây ra.

Xây dựng hệ thống và nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo của các cơ quan chuyên môn nhằm dự báo, cảnh báo một cách chính xác và kịp thời các thiên tai, hiểm họa (bão, lụt, hạn hán, rét đậm, rét hại,...) và dịch bệnh cho người dân. Tiếp tục phổ biến tới các hộ gia đình các biện pháp tự chăm sóc, bảo vệ sức khỏe, phòng ngừa các bệnh dịch về đường tiêu hóa, đường hô hấp và sốt xuất huyết. Đồng thời, có chính sách hỗ trợ cho người dân ở những vùng chịu tác động mạnh đến môi trường, bệnh dịch (đẩy mạnh chương trình nước sạch, chương trình chống bệnh truyền nhiễm, vệ sinh môi trường) nhằm giúp người dân thích ứng được với tác động do BĐKH trong phòng ngừa, bảo vệ sức khỏe đặc biệt là nhóm hộ dân nghèo và cận nghèo.

NGUYỄN HOÀNG NAM

Bộ Y tế

Tin tức

Đẩy mạnh phong trào thi đua hướng tới Kỷ niệm 20 năm Ngày thành lập Bộ TN&MT

Hoàn thiện Quy hoạch tổng hợp Lưu vực sông Hồng - Thái Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: Phòng, chống tham nhũng, tiêu cực phải làm một cách kiên trì, nhân văn, bài bản và thuyết phục

Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam trao Kỷ niệm chương "Vì sự nghiệp báo chí Việt Nam"cho Bộ trưởng Trần Hồng Hà và Thứ trưởng Lê Công Thành

Tài nguyên

Ban Thường vụ Huyện ủy Thiệu Hóa kỷ luật các cá nhân để xảy ra tình trạng khai thác cát trái phép

Câu chuyện bảo tồn

'Đất vàng' nhà máy bia Hà Nội, thuốc lá Thăng Long chuyển đổi ra sao sau di dời?

Gần 100 ý kiến góp ý cho hồ sơ Dự thảo Quy hoạch điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản

Môi trường

San hô chết phủ trắng dưới biển Hòn Mun, tạm dừng lặn biển ở điểm dễ gây hại

Người dân Văn Yên, Yên Bái tố trại lợn phát tán mùi hôi thối

Hạ tầng không bảo đảm, bãi rác Xuân Sơn đề nghị tạm dừng tiếp nhận rác từ 18h ngày 23-6

Xử phạt Nhà máy DAP Lào Cai 350 triệu đồng vi phạm môi trường

Video

Vai trò trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo vệ môi trường là yếu tố tiên phong

ETC Nam Định: Vì môi trường sống tốt đẹp hơn

Diễn đàn môi trường 2022 - Quản lý chất thải và trách nhiệm của doanh nghiệp

Chương trình “Chùa xanh”: Trồng cây tại chùa Phước Vân, Đắk Lắk