Quy hoạch không gian biển “kích hoạt” Hải Phòng phát triển kinh tế biển bền vững

20/06/2022

TN&MTHải Phòng đã có hàng nghìn năm dựa vào thế biển để phát triển, mặc dù vậy, kinh tế biển của Hải Phòng mới chỉ dừng lại ở thác tiềm năng sẵn có. Do đó, Hải Phòng cần thêm chiến lược để mở lộ trình vươn ra biển lớn và quy hoạch không gian biển là một bệ phóng để phát triển xứng tầm.

Quy hoạch không gian biển “kích hoạt” Hải Phòng phát triển kinh tế biển bền vững

Ảnh minh họa

Quy hoạch không gian biển - biến lợi thế thành lợi ích

Hải Phòng có nhiều lợi thế về phát triển kinh tế biển và trên thực tế kinh tế biển chiếm tỷ trọng rất đáng kể trong cơ cấu kinh tế của thành phố và được xác định là thành phố cảng, trung tâm kinh tế, công nghiệp, thương mại, du lịch của vùng Duyên hải Bắc Bộ, là cửa chính ra biển của các tỉnh phía Bắc, là đầu mối giao thông quan trọng của miền Bắc và cả nước, là một trong các cực tăng trưởng của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và vùng ven biển cả nước.

Bên cạnh việc khai thác hiệu quả các “lợi thế tĩnh”, Hải Phòng cần chú trọng tạo ra các “lợi thế động” để khắc phục các “yếu thế” và để biến lợi thế thành lợi ích. Cụ thể: Tiếp tục tạo cơ chế mở và môi trường đầu tư thuận lợi để phát triển KT-XH biển; bảo toàn được nguồn vốn tự nhiên và văn hóa vốn có của thành phố để phát huy lợi thế tĩnh; BVMT biển và chủ động thích ứng với BĐKH và biến đổi đại dương; giảm phát thải và xử lý chất thải trên các khu vực đô thị, hải đảo và cảng; phát huy đầy đủ, có hiệu quả các nguồn lực bên trong, tranh thủ và thu hút mạnh các nguồn lực bên ngoài để xây dựng một nền kinh tế biển xanh.

Trên cơ sở các đặc trưng phân hóa lãnh thổ, có thể nhận thấy Hải Phòng hiện diện 7 “mảng” (đơn vị) không gian chủ yếu, trong đó có không gian đô thị Hải Phòng, không gian ven biển, không gian biển - đảo Cát Bà-Long Châu và không gian biển - đảo Bạch Long Vĩ. Mỗi đơn vị không gian và các hệ thống tài nguyên trong đó có tiềm năng và lợi thế khác nhau, nhưng có 3 thuộc tính cần phải tính đến khi hoạch định chiến lược phát triển (khai thác, sử dụng, quản lý) trong dài hạn của thành phố: Tính trội, tính đa dụng và tính liên kết; và khi tiếp cận hệ thống dựa vào hệ sinh thái cần phải được áp dụng trong quá trình tiến hành QHKGB.

Mảng không gian biển - đảo Cát Bà - Long Châu: Trong mảng không gian này có sự hiện diện độc đáo của cụm quần đảo đá vôi Cát Bà - Long Châu - Đầu Bê quy mô lớn, chứa đựng các giá trị toàn cầu và quốc gia. Đây là các hệ tự nhiên đa dụng, có tính trội khác với các mảng không gian còn lại của Hải Phòng, và là một bộ phận của chỉnh thể quần thể đảo đá vôi Hạ Long - Cát Bà với trên 2 nghìn đảo đá vôi lớn, nhỏ phân bố tập trung ở vịnh Bái Tử Long, vịnh Hạ Long, Cát Bà, vịnh Lan Hạ, Đầu Bê và Long Châu. Khi khai thác, sử dụng cần lưu ý đến tính liên kết mặc dù trên thực tế chỉnh thể này đã bị phân cắt bởi hai chủ thể hành chính là tỉnh Quảng Ninh và TP. Hải Phòng. Các tính chất vốn có nói trên của mảng không gian biển - đảo Cát Bà - Long Châu là tiền đề rất quan trọng để phát triển các ngành kinh tế xanh dựa vào bảo tồn, thích ứng với BĐKH và nước biển dâng. Bên cạnh hai ngành kinh tế đang phát triển hiện nay là nghề cá và du lịch, cần chú ý đầu tư phát triển nghề cá giải trí (đánh cá giải trí, câu cá giải trí, cá cảnh san hô); đa dạng hóa các loại hình du lịch như: du lịch lặn, du thuyền, tổ chức tuyến leo núi (thậm chí du lịch mạo hiểm); phát huy và tôn tạo các giá trị lịch sử, truyền thống, văn hóa và khảo cổ học tương xứng, đồng thời tăng cường các dịch vụ chất lượng cao phục vụ du lịch, nghề cá, giao thương.

Tạo dựng thêm “thương hiệu” cho mảng không gian biển - đảo Cát Bà - Long Châu qua việc: Tiếp tục đề nghị Chính phủ trình UNESCO công nhận mở rộng di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long với tên gọi mới “Di sản Thiên nhiên Thế giới vịnh Hạ Long - Cát Bà”, bao gồm quần thể đá vôi vịnh Bái Tử Long, vịnh Hạ Long, quần đảo Cát Bà, quần đảo đá vôi Long Châu, quần đảo đá vôi Đầu Bê; thiết lập mới “Công viên Địa chất toàn cầu” trong phạm vi quần thể đảo đá vôi nói trên; quản lý và sử dụng hiệu quả các giá trị bảo tồn đã được quốc tế, quốc gia vinh danh, như: Vườn Quốc gia Cát Bà, Khu dự trữ sinh quyển Cát Bà, Khu bảo tồn biển Cát Bà; xây dựng Bảo tàng Cát Bà, bao gồm cả tự nhiên và văn hóa, lịch sử; xây dựng một Khu thủy cung biển; xây dựng Khu tưởng niệm nơi Bác Hồ về thăm bà con ngư dân Cát Bà năm 1959 với một thông điệp biển đảo: “Biển bạc của ta do nhân dân ta làm chủ!”,...

Dải ven biển và hệ thống cảng - khu kinh tế ven biển: Dải ven biển Hải Phòng có nhiều lợi thế nhưng cũng chịu nhiều tác động trực tiếp từ các hoạt động phát triển của thành phố, và có một trong 5 cụm khu kinh tế ven biển (Đình Vũ - Cát Hải) được Chính phủ ưu tiên đầu tư đến năm 2020. Vấn đề sử dụng hợp lý dải ven biển Hải Phòng (khu vực phía Bắc Đồ Sơn) cho mục đích phát triển cảng phụ thuộc rất nhiều vào khả năng bảo toàn cấu trúc và chức năng ưu việt của một vùng cửa sông hình phễu Bạch Đằng mà cửa Nam Triệu đóng vai trò quyết định. Tuy nhiên, năm 1981, đập Đình Vũ (phía dưới kênh Đình Vũ) được xây đắp đã gây bồi lấp cửa sông Cấm - một trong những cửa luồng chính vào cảng Hải Phòng xưa, gây sa bồi nghiêm trọng đối với vùng cửa Nam Triệu (độ sâu hiện chỉ còn 2,7 m). Luồng chính vào cảng Hải Phòng hiện nay làm thay đổi toàn cảnh bức tranh phân bố phù sa trong diện rộng của vùng cửa sông hình phễu Bạch Đằng (từ Bắc Đồ Sơn đến Lạch Huyện). Điều này gây khó khăn cho tàu thuyền qua lại, đặc biệt là tàu trọng tải lớn, ảnh hưởng không nhỏ đến vai trò cảng chính nằm sâu trong thành phố.

Để giải quyết nhu cầu thực tế về cảng nước sâu, trong khi vẫn bảo tồn được cấu trúc vốn có của các vùng cửa sông cần phải chú ý đến hướng động lực chủ đạo của dòng thủy triều và mức độ cố kết “yếu” của các cồn, bờ cát ven sông để phát huy được khả năng tự làm sạch luồng và tránh làm “trụt cát” hai bờ lấp luồng trong quá trình khai thác, sử dụng. Ngoài ra, để bảo đảm cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện tương lai không gây ra các tác động môi trường đến các khu biển, đảo lân cận được đánh giá là giàu giá trị bảo tồn, cần tiến hành lập hồ sơ trình Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) công nhận vùng nước của cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện và biển phía ngoài thành Khu vực biển đặc biệt nhạy cảm (PSSA) để được hưởng chế độ quản lý nghiêm ngặt hơn theo Công ước MARPOL.

Dải ven biển và phát triển đô thị: Không gian đô thị Hải Phòng có một hướng mở rộng về phía biển - quận Đồ Sơn. Do đó, ngoài các tuyến đường trục nối với trung tâm thành phố, cần chú ý xây dựng tuyến đường ven biển hiện đại trên cơ sở bảo đảm các không gian công cộng ven biển. Đồng thời, để ứng phó thiên tai và nước biển dâng, nên tạo hành lang an toàn giữa đất và biển (thường là đới gian triều) cho phát triển dài hạn, không quy hoạch xây dựng các khu dân cư, các khu kinh tế và công nghiệp sát bờ biển với mật độ cao.

Đô thị Hải Phòng nằm ở vùng đất ven biển có nhiều sông, lạch uốn khúc mạnh trước khi đổ ra biển, trong quá trình quy hoạch phát triển đô thị cần tận dụng tính trội này. Hệ thống sông, lạch sẽ không chỉ làm đẹp cho đô thị Hải Phòng mà còn tạo ra yếu tố tiểu khí hậu. Cùng với đó, những cây cầu đẹp sẽ trở thành nét đẹp cho kiến trúc đô thị ven biển, hình thành những công trình văn hóa và là điểm đến của du khách. Hình mẫu quy hoạch của thành phố Saint-Peterburg (Liên bang Nga) và những cây cầu làm thay đổi bộ mặt của đô thị Đà Nẵng ở nước ta là những kinh nghiệm thực tế rất đáng học tập.

Tạo đà phát triển kinh tế bền vững

Mới đây, đề án không gian biển của thành phố tích hợp đề án Quy hoạch chung xây dựng thành phố đến năm 2035 tầm nhìn đến năm nhìn 2050. Theo đó, không gian biển của thành phố được tổ chức lại theo nguyên tắc tăng cường tính liên kết giữa không gian nội đô với không gian ven biển, với các cụm đảo và biển. Trong đó, không gian ven biển là vùng kinh tế động lực, sử dụng hợp lý hệ thống sông là điểm nhấn của nội đô thành phố, giá trị quốc gia và toàn cầu của quần thể đảo đá vôi Cát Bà-Long Châu phải được bảo vệ và bảo tồn. Đặc biệt, quy hoạch dự báo nhu cầu phát triển và xác lập được những công trình hạ tầng kỹ thuật để bảo đảm khai thác, sử dụng tài nguyên biển đảo bền vững, giải quyết hiệu quả cao những mâu thuẫn giữa phát triển kinh tế với BVMT. Việc thực hiện phát triển theo quy hoạch cho những kết quả bước đầu.

Bên cạnh đó, để bảo đảm khai thác tài nguyên biển một cách bền vững, việc phát triển kinh tế biển cần ưu tiên lựa chọn những ngành, nghề có hiệu quả KT-XH cao, ít chất thải và thân thiện với môi trường; khuyến khích ứng dụng KHCN biển trong các hoạt động sản xuất, để hình thành hệ thống các sản phẩm chủ lực có tầm chiến lược, có sức cạnh tranh cao. Cụ thể như: Công nghệ sinh học biển, kinh doanh dịch vụ cảng, vận tải biển, logistics; thương mại (quá cảnh, chuyển khẩu, tạm nhập tái xuất, ủy thác, kho bãi); du lịch sinh thái biển và nghỉ dưỡng cao cấp.

NGUYỄN PHÚC

Sở Tài nguyên và Môi trường Hải Phòng

Tin tức

Đẩy mạnh phong trào thi đua hướng tới Kỷ niệm 20 năm Ngày thành lập Bộ TN&MT

Hoàn thiện Quy hoạch tổng hợp Lưu vực sông Hồng - Thái Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: Phòng, chống tham nhũng, tiêu cực phải làm một cách kiên trì, nhân văn, bài bản và thuyết phục

Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam trao Kỷ niệm chương "Vì sự nghiệp báo chí Việt Nam"cho Bộ trưởng Trần Hồng Hà và Thứ trưởng Lê Công Thành

Tài nguyên

Ban Thường vụ Huyện ủy Thiệu Hóa kỷ luật các cá nhân để xảy ra tình trạng khai thác cát trái phép

Câu chuyện bảo tồn

'Đất vàng' nhà máy bia Hà Nội, thuốc lá Thăng Long chuyển đổi ra sao sau di dời?

Gần 100 ý kiến góp ý cho hồ sơ Dự thảo Quy hoạch điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản

Môi trường

San hô chết phủ trắng dưới biển Hòn Mun, tạm dừng lặn biển ở điểm dễ gây hại

Người dân Văn Yên, Yên Bái tố trại lợn phát tán mùi hôi thối

Hạ tầng không bảo đảm, bãi rác Xuân Sơn đề nghị tạm dừng tiếp nhận rác từ 18h ngày 23-6

Xử phạt Nhà máy DAP Lào Cai 350 triệu đồng vi phạm môi trường

Video

Vai trò trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo vệ môi trường là yếu tố tiên phong

ETC Nam Định: Vì môi trường sống tốt đẹp hơn

Diễn đàn môi trường 2022 - Quản lý chất thải và trách nhiệm của doanh nghiệp

Chương trình “Chùa xanh”: Trồng cây tại chùa Phước Vân, Đắk Lắk