Tài Nguyên và Môi Trường eMagazine

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Kinh tế tuần hoàn đang là xu hướng phát triển chung trên toàn thế giới và được coi là một trong những trọng tâm ưu tiên trong chính sách phát triển quốc gia của nhiều nước, nhằm hướng tới phát triển bền vững. Kinh tế tuần hoàn được đánh giá là sẽ tạo tác động xã hội và mang lại các lợi ích kinh tế, kinh doanh bền vững cho doanh nghiệp. Khái niệm “Kinh tế tuần hoàn” được hiểu là một mô hình kinh tế trong đó các hoạt động thiết kế, sản xuất và dịch vụ đặt ra mục tiêu kéo dài tuổi thọ của vật chất và loại bỏ tác động tiêu cực đến môi trường. 

Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII, lần đầu tiên kinh tế tuần hoàn được đề cập trong Văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam. Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng đã xác định xây dựng kinh tế tuần hoàn là một trong những định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Kinh tế tuần hoàn là giải pháp trọng tâm để đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng, hiệu quả, năng lực cạnh tranh, cải thiện năng suất lao động, tạo ra các chuỗi giá trị gia tăng mới, hiệu quả cao, đảm bảo tăng trưởng xanh và hướng tới phát triển bền vững.

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đề cập đến nội dung cụ thể của phát triển kinh tế tuần hoàn. Trong đó, Điều 142 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP cũng đã quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 như tiêu chí, lộ trình và cơ chế khuyến khích phát triển kinh tế tuần hoàn. Theo đó, Bộ TN&MT có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan ngang bộ, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương xây dựng trình Thủ tướng Chính phủ kế hoạch ban hành kế hoạch quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn.

Tháng 6/2022, Bộ TN&MT đã chủ trì tổ chức Hội nghị khởi động, xây dựng kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn của Việt Nam. Hội nghị đã thu hút được sự quan tâm tham dự đóng góp được nhiều ý kiến giá trị của các ban, bộ, ngành, địa phương, các đối tác quốc tế cũng như cộng đồng doanh nghiệp.  

Sau 1 năm triển khai nghiên cứu, khảo sát, thực tiễn sâu rộng với sự phối hợp chặt chẽ của các ban, bộ, ngành, trung ương, các địa phương và đặc biệt là sự đồng hành hỗ trợ của Chương trình phát triển Liên hợp quốc tại Việt Nam (UNDP), Bản dự thảo Kế hoạch quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đã được hoàn thành sơ bộ. Để đảm bảo tính đầy đủ, hoàn thiện, chất lượng và khả năng thực thi hiệu quả kế hoạch, Bộ TN&MT chủ trì tổ chức Diễn đàn Kinh tế tuần hoàn Việt Nam năm 2023 nhằm lắng nghe ý kiến từ thực tiễn, gợi ý bài học kinh nghiệm để tiếp tục hoàn thiện Dự thảo kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn, trình Chính phủ xem xét, phê duyệt, góp phần đưa Việt Nam trở thành quốc gia đầu tiên trong khu vực ASEAN thiết lập một khung thể chế pháp luật toàn diện cho kinh tế tuần hoàn. 

Diễn đàn đã nhận được sự quan tâm và tham gia đông đảo của đại diện Chính phủ, các ban, bộ, ngành, trung ương, lãnh đạo các địa phương, các tổ chức quốc tế, các chuyên gia kinh tế cùng cộng đồng doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI. 

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Tại Hội nghị COP26, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính khẳng định: “Tất cả các quốc gia cần cam kết mạnh mẽ hơn nữa về giảm phát thải khí nhà kính trên nguyên tắc trách nhiệm chung nhưng có khác biệt, phù hợp với điều kiện hoàn cảnh năng lực của từng quốc gia. Đây là đòi hỏi tất yếu để cùng nhau kiềm chế mức tăng nhiệt độ của trái đất. Về phần mình, mặc dù là nước đang phát triển, bắt đầu tiến trình công nghiệp hoá trong hơn 3 thập kỷ vừa qua, Việt Nam là nước có lợi thế về năng lượng tái tạo, sẽ xây dựng và triển khai các biện pháp giảm phát thải khí nhà kính mạnh mẽ bằng nguồn lực của chính mình cùng với sự hợp tác và hỗ trợ của cộng đồng quốc tế, nhất là các nước đang phát triển kể cả tài chính và chuyển giao công nghệ, trong đó thực hiện các cơ chế theo thoả thuận Paris để đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050”. 

Tại Diễn đàn Kinh tế Xanh 2023 (GEF 2023), Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh: "Thế giới đang diễn biến khó lường, xung đột địa chính trị diễn ra gay gắt, khủng hoảng do biến đổi khí hậu và cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên đang đặt ra nhiều thách thức, nhưng cũng mở ra các cơ hội mới đối với phát triển kinh tế - xã hội của từng quốc gia. Trong bối cảnh đó, phát triển kinh tế xanh và bền vững là chìa khoá và là hướng đi bắt buộc của quốc gia trên toàn cầu,…".

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Đoàn Việt Nam tham dự Hội nghị COP26 năm 2021

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Việt Nam là một trong 4 nước đã ký kết Tuyên bố Chính trị thiết lập Quan hệ Đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP) với nhóm G7 và các đối tác quốc tế. Trên cơ sở nguồn tài nguyên thiên nhiên về năng lượng gió, điện mặt trời, Việt Nam sẵn sàng chia sẻ các tiềm năng và thế mạnh của mình, cùng hợp tác với các đối tác quốc tế trong đẩy mạnh chuyển đổi năng lượng xanh, phát triển năng lượng tái tạo, hydrogen xanh... 

Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định, Chính phủ Việt Nam sẽ tiếp tục thực hiện vai trò kiến tạo, tăng cường hợp tác và phối hợp với Chính phủ các nước trong tạo dựng khuôn khổ thuận lợi, định hướng và dẫn dắt cho cộng đồng doanh nghiệp hai bên trong thực hiện mục tiêu phát triển xanh. Chúng tôi cam kết sẽ luôn bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của nhà đầu tư nước ngoài trong bất kỳ trường hợp nào; luôn đồng hành cùng các doanh nghiệp vượt qua thách thức, khó khăn, tranh thủ thời cơ, thuận lợi để các bạn hoạt động ổn định, lâu dài tại Việt Nam trên tinh thần “lợi ích hài hoà, rủi ro chia sẻ”. 

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Tại Diễn đàn Kinh tế tuần hoàn Việt Nam năm 2023 với chủ đề “Xây dựng Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện Kinh tế tuần hoàn”, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà cho biết, việc lựa chọn con đường phát triển theo kinh tế tuần hoàn đã được đưa vào Nghị quyết của Đảng, đây là một dấu mốc, một sự lựa chọn hết sức cần thiết. “Kinh tế tuần hoàn là một nền kinh tế thay đổi cơ bản về nguyên lý và tư duy phát triển. Kinh tế tuần hoàn chính là giải pháp để chúng ta có thể tiếp tục vững tin đi trên con đường phát triển bền vững cùng với kinh tế xanh, kinh tế các-bon thấp”. "Để đạt được mục tiêu phát triển kinh tế tuần hoàn, đồng thời hướng tới mức phát thải ròng bằng 0, chúng ta cần phát huy nội lực cùng với việc hợp tác chặt chẽ với các Chính phủ nước ngoài, tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ,...".

Phát triển kinh tế tuần hoàn là con đường đi, dòng chảy chính của thời đại. Với các nước đang phát triển như Việt Nam, bên cạnh việc đảm bảo các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội khác, đó là một thách thức lớn. Tuy nhiên, thách thức này sẽ tạo ra các áp lực, đồng thời cũng là cơ hội.

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Theo Phó Thủ tướng, để đạt được những mục tiêu trên, cần phải chuyển từ sự phát triển theo mô hình kinh tế tuyến tính sang mô hình kinh tế tuần hoàn, kinh tế tri thức, đến mục tiêu phát triển bền vững và không để ai ở lại phía sau, sống trong một thế giới an toàn hơn, thích ứng và hợp tác hơn… Tuy nhiên, để phát triển kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh, hướng đến Net Zero và năng lượng hóa thạch,... bằng các nguồn năng lượng tái tạo cần có nguồn lực để thực hiện. Muốn vậy các thiết chế tài chính cần phải thay đổi.

Bên cạnh đó, trong áp dụng kinh tế tuần hoàn rất cần có sự hợp tác chia sẻ giữa các nước. Theo Phó Thủ tướng, có những vấn đề Việt Nam mới bắt đầu khởi động nhưng cũng có những mục tiêu, nhiệm vụ đã được thực hiện ở nhiều quốc gia. Các nước đi sau rất cần cơ chế hợp tác, chia sẻ cách làm, nâng cao năng lực, thiết kế, quy hoạch, kỹ năng kinh nghiệm quản trị… của các nước đi trước để đạt được mục tiêu chung.

Đặc biệt, chìa khóa quan trọng “mở” cánh cửa, giúp đạt mục tiêu thành công của kinh tế tuần hoàn chính là khoa học công nghệ. Theo đó, cần có sự hợp tác chia sẻ, nghiên cứu tạo ra các công nghệ có tính đột phá giúp chuyển đổi hoàn toàn mô hình hướng tới mục tiêu Net Zero. “Phương thuốc vaccine” của biến đổi khí hậu để có thể đạt được mục tiêu chuyển đổi xanh trên phạm vi toàn cầu đó chính là hydrogen xanh, là công nghệ xanh”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Phát biểu bế mạc Diễn đàn Kinh tế tuần hoàn năm 2023, Bộ trưởng Bộ TN&MT Đặng Quốc Khánh khẳng định: "Trong chặng đường phát triển tiếp theo của Việt Nam, định hướng kinh tế tuần hoàn sẽ đem lại nhiều cơ hội và triển vọng tốt đẹp, đồng thời cũng nảy sinh nhiều khó khăn, phức tạp, thách thức. Tôi mong rằng các quý vị sẽ tiếp tục có những đóng góp to lớn thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang nền kinh tế tuần hoàn hiệu quả trong mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội tại Việt Nam". 

Theo Bộ trưởng, thời gian qua vấn đề môi trường, khí hậu luôn được đặt ở vị trí ưu tiên cao nhất trong chương trình Nghị sự, kế hoạch phát triển của đất nước với mục tiêu bảo vệ sức khoẻ Nhân dân, bảo đảm chất lượng môi trường sống, bảo vệ đa dạng sinh học và hệ sinh thái. Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh cũng cho biết, Bộ TN&MT đã xây dựng dự thảo Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn gửi lấy ý kiến rộng rãi các bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp. Dự thảo đã xác định 5 quan điểm chính, mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể từ nay đến 2025, đến 2030 cho thực hiện kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam để thúc đẩy tiến trình chuyển dịch mô hình kinh tế theo hướng bền vững, đưa chất thải thành tài nguyên, trung hòa carbon và phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Trên cơ sở đó, dự thảo đề xuất áp dụng 16 chỉ tiêu đánh giá việc thực hiện kinh tế tuần hoàn ở cấp độ quốc gia phân theo 3 nhóm gồm: Nhóm chỉ tiêu về sử dụng hiệu quả tài nguyên, vật liệu; tiết kiệm năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo; nhóm chỉ tiêu về kéo dài vòng đời sản phẩm, hạn chế chất thải phát sinh và giảm tác động xấu đến môi trường; nhóm chỉ tiêu về hiệu quả kinh tế - xã hội, đổi mới sáng tạo và bền vững.

Tại hội nghị, Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh đã đề nghị các bộ, ngành Trung ương, chính quyền địa phương lồng ghép kinh tế tuần hoàn trong quá trình xây dựng các chiến lược, chương trình, kế hoạch, đề án phát triển; phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường xây dựng và ban hành Kế hoạch thực hiện kinh tế tuần hoàn phù hợp với Kế hoạch quốc gia và đặc điểm của ngành, lĩnh vực và địa phương.

"Cộng đồng doanh nghiệp và các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có trách nhiệm thiết lập hệ thống quản lý và áp dụng các biện pháp để khai thác, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải, nâng cao mức độ tái chế, tái sử dụng chất thải ngay từ giai đoạn xây dựng dự án, thiết kế đến giai đoạn sản xuất, phân phối sản phẩm, hàng hóa...". Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh nhấn mạnh

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà và Bộ trưởng Đặng Quốc Khánh tham quan các gian triển lãm kinh tế tuần hoàn

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Phát biểu đề dẫn tại Diễn đàn Kinh tế tuần hoàn năm 2023, Thứ trưởng Bộ TN&MT Võ Tuấn Nhân cho biết: Kinh tế tuần hoàn là một mô hình kinh tế hướng tới sử dụng hiệu quả, tiết kiệm tài nguyên, tái chế chất thải, vừa góp phần bảo vệ môi trường vừa đem lại hiệu quả kinh tế. Đây được coi là một “giải pháp xanh” cho nền kinh tế bền vững, là một trong những nhiệm vụ quan trọng của thế giới.

Thực hiện nhiệm vụ Chính phủ giao, Bộ TN&MT đã xây dựng dự thảo Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn gửi lấy ý kiến rộng rãi các Bộ, ngành, địa phương, cộng đồng doanh nghiệp. Dự thảo đã xác định 5 quan điểm chính, mục tiêu chung, mục tiêu cụ thể từ nay đến 2025, đến 2030 cho thực hiện kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam để thúc đẩy tiến trình chuyển dịch mô hình kinh tế theo hướng bền vững, đưa chất thải thành tài nguyên, trung hòa các bon và phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Dự thảo đề xuất áp dụng 16 chỉ tiêu đánh giá việc thực hiện kinh tế tuần hoàn ở cấp độ quốc gia phân theo 3 nhóm gồm: Nhóm chỉ tiêu về sử dụng hiệu quả tài nguyên, vật liệu; tiết kiệm năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo; Nhóm chỉ tiêu về kéo dài vòng đời sản phẩm, hạn chế chất thải phát sinh và giảm tác động xấu đến môi trường; Nhóm chỉ tiêu về hiệu quả kinh tế - xã hội, đổi mới sáng tạo và bền vững.

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Dự thảo đã xác định 5 chủ đề, 17 nhóm nhiệm vụ, hoạt động và 56 nhiệm vụ, hoạt động cụ thể. Đồng thời, đề xuất 35 nhóm vật liệu, sản phẩm, chất thải và dịch vụ thuộc 9 nhóm ngành, lĩnh vực ưu tiên thực hiện kinh tế tuần hoàn phân theo lộ trình đến năm 2030. Ngoài ra, còn có các nội dung về định hướng triển khai và tổ chức thực hiện.

Thứ trưởng Võ Tuấn Nhân khẳng định, kinh tế tuần hoàn chỉ có thể thành hiện thực khi có sự vào cuộc của tất cả các cấp, các ngành, cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Bên cạnh đó, sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế trong việc chia sẻ kinh nghiệm, kiến thức và đề xuất khuyến nghị cho Việt Nam rất quan trọng. Thứ trưởng cũng kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam cùng tham gia tích cực, đóng góp trách nhiệm để hiện thực hóa các sáng kiến KTTH, kinh tế xanh, kinh tế các bon thấp, góp phần đạt được các mục tiêu phát triển bền vững đến 2030.

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Kinh tế tuần hoàn: Chìa khoá cho phát triển bền vững

Bà Ramla Khalidi phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế tuần hoàn năm 2023

Bà Ramla Khalidi, Đại diện thường trú Chương trình Phát triển Liên hợp quốc UNDP tại Việt Nam phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế tuần hoàn năm 2023 khẳng định cam kết của Việt Nam để chuyển hoá nền kinh tế theo cách thức không chỉ bảo vệ môi trường mà còn thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao đời sống của Nhân dân. 

Bà Ramla Khalidi khuyến nghị một lộ trình thiết kế mang tính tổng quan về thiết kế sinh thái, bao gồm những sản phẩm mang tính chất ưu tiên trong quá trình đóng gói, các sản phẩm nhựa, đồ ăn, đồ uống, ngành dệt may cũng như điện tử tập trung vào các doanh nghiệp từ trung cho đến l