Khảo sát ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến một số tính chất đất, nước trên sông rạch và ương vườn tại huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang

09/07/2024

TN&MTNhững năm gần đây, Đồng bằng sông Cửu Long phải đối mặt với nhiều thách thức do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, nước biển dâng đã gây không ít khó khăn cho canh tác nông nghiệp và sinh hoạt hằng ngày của người dân. Xâm nhập mặn cũng là vấn đề rất được quan tâm hiện nay và có khả năng ảnh hưởng đến vùng chuyên canh cây ăn quả các tỉnh Long An, Tiền Giang, Bến Tre, Trà Vinh Sóc Trăng,…

Bên cạnh đó, xâm nhập mặn cũng gây nguy cơ thiếu nước sinh hoạt cho các hộ dân sống khu vực ven biển ở nhiều địa phương, trên cơ sở đánh giá ảnh hưởng của xâm nhập mặn và đề xuất phương hướng bảo vệ cây trồng hợp lý. Do mặn xâm nhập ngày càng sâu; trong khi đó, nguồn nước dự trữ trong mương vườn đang cạn nên nhiều vườn cây thiếu nguồn nước ngọt. Đề tài này được thực hiện nhằm mục đích đánh giá diễn biến xâm nhập mặn nước kênh và đất, qua đó đánh giá khả năng tích lũy mặn và sản xuất nông nghiệp trên khu vực chịu ảnh hưởng của xâm nhập mặn hàng năm tại huyện Gò Công Tây. Kết quả được phân tích từ các mẫu nước thu bên ngoài kênh và bên trong mương vườn; đồng thời thu mẫu đất để đánh giá quá trình xâm nhập mặn vào mương vườn tại khu vực nghiên cứu.

Phương pháp

Nghiên cứu được thực hiện tại hai xã Đồng Sơn và xã Đồng Phú thuộc huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang.

Mẫu nước mặt: Thu tại 20 vị trí bên trong mương vườn và bên ngoài kênh (đo các chỉ tiêu pH, EC, độ mặn).

Mẫu đất thu 20 vị trí: Phân tích các chỉ tiêu (pH, N tổng, P2O5).

pH, EC nước được đo tại hiện trường; các chỉ tiêu của mẫu đất được phân tích tại phòng thí nghiệm trường Đại học Sài Gòn.

Kết quả nghiên cứu

Giá trị pH nước

pH thích hợp cho thủy sinh hoạt động từ 6-9, khi nước có giá trị quá cao hay quá thấp sẽ không thuận lợi cho quá trình phát triển của thủy sinh vật. Kết quả nghiên cứu cho thấy, pH nước khá ổn định, nước kênh tại các vị trí thi mẫu có pH dao động từ 6.5-8, pH nước trong mương vườn thấp hơn so với ngoài kênh, có thể do mực thủy cầp hạ, vật chất sinh phèn bị oxy hóa làm cho nước có pH mương vườn thấp hơn ngoài kênh rạch.

Hình 1. pH nước ngoài Kênh và trong mương vườn  tại vực nghiên cứu
Khảo sát ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến một số tính chất đất, nước trên sông rạch và ương vườn tại huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang

pH trong mương vườn thấp hơn ngoài sông rạch nên người dân đóng đập ngăn nước nhiễm mặn từ sông, tưới nước tiết kiệm.

Giá trị EC - Độ mặn nước

Theo cách đánh giá của FAO (1976) cho chất lượng nước tưới tiêu và với giá trị đo được thì EC trong khu vực có tác hại từ trung bình đến cao.

Độ mặn nước đo được tại các vị trí khảo sát dao động 1,5 - 7, EC dao động từ (2000 -7000 s/cm).

Độ dẫn điện (EC) của đất thể hiện nồng độ muối tan EC tỉ lệ thuận với tổng số muối tan. Kết quả thí nghiệm thể hiện qua Hình 2 cho thấy, trị số EC trong đất ở các nghiệm thức tăng lên các vị trí 7,8,9. giá trị EC tang có thể là do sự gia tăng nồng độ muối do quá trình xâm nhập mặn. Kết quả nghiên cứu nhận thấy có hàm lượng muối hòa tan trong nước nhiều hơn trong mùa hạn khi sự xâm nhập mặn gia tăng bên ngoài sông rạch. Ngược lại trong mương vườn, làm lượng muối và EC tương đối nhỏ, một phần do rò rỉ từ hệ thống kên mươn vào, tuy nhiên với độ mặn dao động ở mức 1-1,5% trong nước, sử dụng tướui câu thời gian dài mùa khô hạn có thể làm mặn hóa đất và ảnh hưởng đến cây trồng. nước sông rạch có độ mặn cao nên người dân hạn chế lấy nước vào mương vườn, tuy nhiên ở một số khu vực nước mặn cũng lấn vào mương vườn của nông dân. Với độ mặn cao của nước khi tưới cho cây sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của cây. 

Vào thời điểm tháng 3, giá trị EC nước tại các vị trí thu mẫu dao động trong khoảng 0,3 - 5,6 mS/cm Có hai vị trí thu mẫu trên địa bàn có độ mặn tăng cao trong giai đoạn này, với giá trị EC đạt gần 6 mS/cm. Các vị trí có độ mặn trong nước cao tập trung ở khu vực ngoài đê bao, gần sông lớn. Độ mặn của nước kênh đo được vào tháng 4/2024 tương đương tháng 3 với giá trị EC của hầu hết các vị trí thu mẫu dao động trong khoảng 0,5 mS/cm. Tuy nhiên, độ mặn của nước kênh vào tháng 4/2024 tăng cao vị trí thu mẫu có EC trong khoảng 1,2 - 4,3 mS/cm. 

Phòng, chống hạn xâm nhập mặn ngày từ đầu mùa khô nên ngành nông nghiệp tỉnh đã chủ động tạo mọi điều kiện để nông dân vùng có nguy cơ nhiểm mặn sản xuất. Tuy nhiên do hạn kéo dài, mặn xâm nhập nên nguy cơ mất mùa sẽ rất cao. 

Các địa phương thường xuyên theo dõi nếu có mặn xâm nhập khuyến cáo người dân không lấy nước lên đồng. Trong đó, thường xuyên cử cán bộ kiểm tra mặn ngoài sông chính khi độ mặn đo được 1,5‰ thì tiến hành vận hành các cống, đập cải tiến có sẵn, đắp đập thời vụ tại các đầu kênh để ngăn mặn, trữ ngọt, bảo vệ sản xuất, giảm thiểu thấp nhất thiệt hại.    

Hình 2. EC và độ mặn nước ngoài Kênh và trong mương vườn  tại vực nghiên cứu

Khảo sát ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến một số tính chất đất, nước trên sông rạch và ương vườn tại huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang

Giá trị pH đất

pH đất là chỉ tiêu đánh giá quan trọng vì nó ảnh hưởng đến cây trồng, hệ vi sinh vật đất các phản ứng hóa học và sinh hóa trong đất. pH là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tiến trình nitrat hóa, khoảng pH tối ưu cho quá trình nitrat hóa là 6,8-8,0. Quá trình bón phân cho đất và hiệu quả của phân bón cũng phụ thuộc rất nhiều vào độ chua đất.

Hình 2. pH và sự khô hạn, phèn hóa mương vườn  tại vực nghiên cứu
Khảo sát ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến một số tính chất đất, nước trên sông rạch và ương vườn tại huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang

Tại các điểm lấy mẫu nhìn chung các mẫu đất đều nằm ở mức chua nặng đến rất chua (pHKCl 3,05 - 4,63). 

pH đất các khu vực dao động từ 3,05 - 4,63, giá trị pH này sẽ ảnh hưởng đến quá trình khoáng hóa nitơ, và sự hữu dụng tối đa của các chất dinh dưỡng, ảnh hưởng đến quá trình phân hủy các chất hữu cơ trong đất không thuận lợi cho quá trình khoáng hóa trong đất. H đất được đánh giá là chua vừa theo thang phân loại USDA (1983), pH đất trồng luôn có xu hướng bị chua do hoạt động của bộ rễ và do các phản ứng hóa học, sinh học xảy ra trong đất. Tuy nhiên, quá trình hạn hán hạ mực thủy cấp làm ôxy hóa các vật liệu sinh phèn cũng là nguyên nhân là cho đất chua. 

Đạm tổng số trong đất

Kết quả phân tích hàm lượng Đạm tổng số trong đất cho thấy: trong hầu hết các điểm thu mẫu Đạm tương đối cao đạt từ trung bình đến khá, nhỏ nhất là 0,09% ở vị trí Đ18T1 và lớn nhất là ở vị trí Đ12 là 0,237%. Kết quả thí nghiệm cho thấy, đất ở khu vực nghiên cứu giàu hàm lượng N tổng số theo thang đánh giá Kyuma, (1976). Có thể do trong môi trường giàu chất hữu cơ giúp gia tăng hoạt động sống của vi sinh vật, để tăng mật số vi sinh vật đã sử dụng một lượng đạm cho sự phát triển cơ thể làm suy giảm N tổng số trong đất. Tuy nhiên, quá trình canh tác người dân đã sử dụng một lượng lớn phân đạm nhưng khả năng hấp thu của cây trồng giới hạn. Kết quả nghiên cứu về hàm lượng chất hữu cơ trong đất do hàm lượng đạm tổng số có mối quan hệ chặt chẽ với hàm lượng chất hữu cơ trong đất. Đất có hàm lượng chất hữu cơ cao, hàm lượng đạm tổng số thường cao.

Lân đễ tiêu 

Trong quá trình canh tác người dân thường xuyên bón thừa lân mỗi mùa vụ. Song song đó sự phân giải chất hữu cơ, vi sinh vật đã sử dụng một phần lân để tạo nên tế bào trong cơ thể nên giảm lân tổng số. trong điều kiện pH đất thấp làm cho đất trong vùng từ rất nghèo lân đễ tiêu đến mức có lượng lân dễ tiêu trung bình các vị trí như Đ9 hàm lượng lân là 3,23 mg/100g tương tự tại các vị trí Đ10, Đ11, Đ14, Đ16, Đ18 hàm lượng lân lần lượt là (3,73 mg/100g; 3,45 mg/100g; 2,08mg/100g; 3,04 mg/100g; 3,26 mg/100g).

Kết luận và đề nghị

Vào mùa khô hạn xâm nhập mặn lấn sâu vào đất liền làm thay đổi tính chất môi trường đất và nước, làm ảnh hưởng đến đời sống cây trồng, vật vuôi. Thể hiện qua Độ mặn và EC tăng trên tất cả các điểm thu mẫu. 

Kết quả nghiên cứu cho thấy, có sử xâm nhập của nước mặn vào kênh rạch và cả mương vườn, ảnh hưởng lên giá trị pH nước, kết quả khảo sát cho thấy pH dao động từ 6.5-8, pH trong mương vườn thấp hơn ngoài sông rạch nhờ các biện pháp ngăn mặn của người dân.

Độ mặn nước đo được tại các vị trí khảo sát dao động 1,5 -7, EC dao động từ (2000 - 00 s/cm). Độ dẫn điện (EC) của đất thể hiện nồng độ muối tan EC tỉ lệ thuận với tổng số muối tan, cho thấy quá trình xâm nhập mặn càng tiến sâu khi hạn kéo dài.

Đề xuất đối với khu vực thường xuyên chịu hạn mặn, người dân nên trữ nước trong ao có lớp chống thấm bằng nhự HDPE để dự phòng thiếu nước vào mùa nắng.

Tiếp tục theo dõi diễn biến của xâm nhập mặn trong nước và đất nông nghiệp ở những năm tiếp theo để đánh giá chính xác ảnh hưởng của xâm nhập mặn trong nước và đất nông nghiệp, trên cơ sở đó đưa ra những khuyến cáo về cơ cấu mùa vụ và cây trồng thích hợp trong điều kiện xâm nhập mặn trong tương lai tại địa phương.

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Khoa học và Công nghệ (2018). Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6663-6:2018 (ISO 5667-6:2014) về Chất lượng nước - Lấy mẫu - Phần 6: Hướng dẫn lấy mẫu nước sông và suối;

2. Bộ TN&MT. QCVN 08-MT: 2015/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt;

3. N.T.H. Điệp và ctv (2017). Đánh giá tác động của xâm nhập nhập mặn do biến đổi khí hậu trên hiện trạng canh tác lúa tại tỉnh Sóc Trăng. Can tho University, journal of Science, Môi trường 2017, 137;

4. Nguyễn Mỹ Hoa và Võ Thị Gương, 2010. Một số kết quả nghiên cứu về sử dụng và quản lý Đất phèn ở Đồng bằng sông Cửu Long. NXB Nông nghiệp;

5. Trần Thị Lệ Hằng, Văn Phạm Đăng Trí và Nguyễn Thành Tựu, 2015. Động thái xâm nhập mặn trên hệ thống sông chính vùng hạ lưu sông Tiền dưới tác động công trình cống Ba Lai. Tạp chí Khoa học Trường Đại học Cần Thơ. 3: 139 - 149.

NGUYỄN XUÂN DŨ
Trường Đại Học Sài Gòn
Nguồn: Tạp chí Tài nguyên và Môi trường số 9 năm 2024

Tin tức

Triển khai các nhiệm vụ trọng tâm trong nghiên cứu chính sách ngành TN&MT

Thủ tướng: '5 quyết tâm', '5 bảo đảm' để thúc đẩy giải ngân, sử dụng hiệu quả nhất nguồn vốn gần 670 nghìn tỷ đồng

Rà soát, hoàn thiện dự thảo nghị định về kinh doanh bất động sản; xây dựng lại chung cư

Xây dựng thị trường điện cạnh tranh hoàn chỉnh, mở không gian mới cho năng lượng tái tạo

Tài nguyên

Giải quyết khiếu nại, tố cáo theo Luật Đất đai năm 2024

Cống ngăn mặn lớn nhất Bắc miền trung sắp đưa vào vận hành

Tránh thất thu từ khoáng sản phát sinh

Bắc Giang: Ban hành Chỉ thị số 7/CT-UBND về triển khai Luật Đất đai năm 2024

Môi trường

Ninh Thuận chủ động ngăn chặn tình trạng đào gốc cây bằng lăng rừng

Xây dựng mô hình chuyển đổi xanh, sử dụng đất bền vững tại các khu vực trồng hoa

Rùa biển quay lại xã đảo Cù Lao Xanh đẻ trứng sau nhiều năm vắng bóng

Ứng phó với áp thấp nhiệt đới và mưa lớn

Video

Diễn đàn môi trường lần thứ III - Năm 2024

Chuyển đổi xanh - động lực tăng trưởng mới để phát triển kinh tế

Xử lý chất thải rắn sinh hoạt: Thực trạng và giải pháp

Tạp chí Tài nguyên và Môi trường 20 năm xây dựng và phát triển

Khoa học

Kiểm kê nguồn thải phục vụ xây dựng kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí tỉnh Trà Vinh

Việt Nam công bố trên 19.000 bài báo quốc tế/năm nhưng chỉ có 2 tạp chí Scopus

Điều chỉnh công nghệ khai thác cát sông tại Sóc Trăng

Khảo sát ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến một số tính chất đất, nước trên sông rạch và ương vườn tại huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang

Chính sách

Luật Đất đai quy định về cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất như thế nào?

Bình Dương: Sẽ xử phạt việc khai thác sử dụng thông tin KTTV không đúng quy định

Luật Đất đai quy định về trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng như thế nào?

Tín dụng cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn: Mức cho vay tối đa 25 triệu đồng

Phát triển

Hội thảo: “An ninh - an toàn thực phẩm hướng đến du lịch xanh bền vững, chuyển hướng từ nhận thức đến hành động”

“Future Blue Innovation 2024” - Hành trình Xanh phụ thuộc vào thế hệ trẻ

Trường Đại học TN&MT TP. Hồ Chí Minh: Đa dạng ngành nghề để đào tạo những công dân tương lai có trách nhiệm với môi trường

Ninh Bình: Đến năm 2030 chấm dứt sử dụng hóa chất độc hại trong nuôi trồng thủy sản

Diễn đàn

Hòa Bình: Ban hành quyết định chuyển mục đích sử dụng 32,2 ha nằm tại xã Nhuận Trạch

"Rộng cửa" cho tín dụng xanh

Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hoá yêu cầu các địa phương chủ động ứng phó với áp thấp nhiệt đới và mưa lớn

Phát triển chuỗi cung ứng xanh: Cần điểm tựa chính sách