Dự thảo Luật Địa chất và Khoáng sản: Tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp

02/07/2024

TN&MTTài nguyên địa chất, khoáng sản là nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, đồng thời, là nguồn dự trữ lâu dài cần được quản lý tập trung, khai thác, sử dụng hiệu quả và bền vững. Để đạt được mục tiêu này, việc xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý về địa chất, khoáng sản là nhiệm vụ quan trọng, cần được thực hiện bài bản dựa trên căn cứ thực tiễn và tham khảo kinh nghiệm quốc tế.

Dự thảo Luật Địa chất và Khoáng sản: Tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp

Khai thác niken tại xã Bản Phúc, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La

Tầm quan trọng của việc xây dựng khung pháp lý

Theo thống kê, hiện Việt Nam có khoảng 50 loại khoáng sản, với khoảng 5.000 mỏ quy mô khác nhau đang hoạt động (Bộ TN&MT cấp 600 giấy phép, còn lại là địa phương), công nghiệp khai thác mỏ chiếm gần 5% tổng GDP. Theo ông Mai Thế Toản - Phó Cục trưởng Cục Khoáng sản Việt Nam, Dự thảo Luật gồm 12 chương và 117 điều. Trong đó, Dự thảo Luật có một số điểm mới, nổi bật như: Phân nhóm khoáng sản để thực hiện quản lý khoáng sản theo nhóm; phân cấp mạnh cho địa phương cấp tỉnh; cải cách hành chính; tính tiền cấp quyền khai thác khoáng sản theo sản lượng kinh tế hàng năm; sử dụng vốn ngân sách Nhà nước để thăm dò khoáng sản chiến lược, quan trọng; khoáng sản có giá trị kinh tế và nhu cầu sử dụng lớn; công nhận kết quả thăm dò khoáng sản thay vì phê duyệt trữ lượng; tăng cường quản lý cát, sỏi lòng sông, lòng hồ, khu vực biển,...

Tuy nhiên, hiện nay, quá trình khai thác, sử dụng mỏ vẫn chưa hiệu quả, gây thất thoát tài nguyên, ô nhiễm môi trường suốt nhiều năm qua. Nguyên nhân là bởi hệ thống pháp luật vẫn có những điểm chưa phù hợp, hệ thống giám sát, kiểm tra chưa chặt chẽ. Thực tế trên đòi hỏi luật cần phải tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thống nhất, bảo đảm minh bạch; khắc phục bất cập trên thực tế; tiếp cận phương pháp quản trị hiện đại của các nước và phù hợp các điều ước, cam kết quốc tế.

Thứ trưởng Bộ TN&MT Trần Quý Kiên cho biết, Dự thảo Luật Địa Chất và Khoáng sản đã được xây dựng công phu mang tính tổng quát và kế thừa Luật Khoáng sản năm 2010. Đáng chú ý, Dự thảo Luật đã quy định rõ các nội dung về phân công, phân cấp và cải cách TTHC. Đối với phân công quản lý thống nhất về quy hoạch khoáng sản, theo Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 10/2/2022 của Bộ Chính trị về định hướng chiến lược địa chất, khoáng sản và công nghiệp khai khoáng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, “Tài nguyên địa chất, khoáng sản vừa là nguồn lực quan trọng để phát triển KT-XH của đất nước, vừa là nguồn dự trữ lâu dài của quốc gia cần phải được quy hoạch, điều tra, thăm dò đầy đủ; được quản lý tập trung, thống nhất; khai thác, sử dụng bền vững, hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả”.

Về cải cách thủ tục hành chính, Dự thảo Luật Địa chất và Khoáng sản có 23 thủ tục. Trong số này, 18 thủ tục được kế thừa từ hệ thống văn bản pháp luật về khoáng sản hiện hành, 5 thủ tục mới (bao gồm điều chỉnh giấy phép thăm dò; cấp lại giấy phép thăm dò; điều chỉnh giấy phép khai thác; cấp lại giấy phép khai thác; điều chỉnh đề án đóng cửa mỏ) nhằm giải quyết các yêu cầu thực tiễn trong công tác quản lý và để tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, cá nhân hoạt động khoáng sản. Các thủ tục hành chính đã được rà soát, đơn giản tối đa trình tự, thủ tục giải quyết. Ví dụ, đối với khoáng sản nhóm IV, thay vì phải thực hiện thủ tục cấp giấy phép thăm dò, giấy phép khai thác thì chỉ cần thực hiện đăng ký khai thác khoáng sản (cắt giảm 90% thời gian và kinh phí cho doanh nghiệp).

Trên cơ sở những nội dung kế thừa, bổ sung và các nội dung làm rõ trong Dự thảo Luật Địa chất và Khoáng sản, Bộ TN&MT đã tiếp thu ý kiến của các bộ, ngành liên quan để hoàn thiện dự án Luật, báo cáo Chính phủ xem xét, phê duyệt dự án Luật, trình Quốc hội cho ý kiến tại kỳ họp thứ 7 (tháng 5/2024) và trình Quốc hội thông qua vào kỳ họp thứ 8 (tháng 10/2024).

Kinh nghiệm từ quốc tế

Ông Alex Worner - Phó Tổng Giám đốc phụ trách mảng luật của Ernst & Young (EY) Australia cho rằng, giống như nhiều quốc gia khác, Việt Nam có nhiều cơ hội để có được lợi ích đáng kể từ ngành khai khoáng nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức đối với các công ty khai khoáng để có thể đến được giai đoạn sản xuất khoáng sản, trong khi lợi ích mang lại đối với nước sở tại và cộng đồng địa phương chính là từ giai đoạn sản xuất. Vì vậy, Chính phủ Việt Nam có thể hỗ trợ vượt qua những thách thức này bằng cách xây dựng khung pháp lý và chính sách rõ ràng, hiện đại và thực chất, bao gồm tất cả các khía cạnh của hoạt động phát triển và vận hành mỏ, ông Alex Worner nhấn mạnh.

Chuyên gia tư vấn Ron Smint, Công ty Adam Smith International cũng cho biết, chính sách về khai khoáng rõ ràng sẽ giúp các doanh nghiệp, công ty khai khoáng hoạt động một cách hiệu quả và chấp hành, tuân thủ các quy định pháp luật cũng như chịu trách nhiệm về khai khoáng nghiêm túc hơn. Ở nhiều nước trên thế giới, Nhà nước sẽ duy trì hệ thống địa chính quyền khai thác khoáng sản, đây là một hệ thống đăng ký dựa trên bản đồ ghi lại sở hữu các quyền đối với phần nào trên bản đồ cùng với các chi tiết của chủ sở hữu quyền và giấy phép (thời hạn, ngày hết hạn, loại khoáng sản,…). Hệ thống địa chính quyền khai thác khoáng sản cũng có thể được sử dụng để tạo điều kiện thuận lợi cho việc nộp đơn xin cấp quyền khai thác khoáng sản, để bảo đảm rằng tất cả những người nộp đơn được đối xử công bằng, phù hợp với pháp luật và để tránh nộp đơn đăng ký khu vực không khả dụng vì lý do an ninh hoặc do quyền sở hữu hiện tại, đang có hồ sơ xin cấp. 

Chuyên gia tư vấn Ron Smint cho biết, Dự thảo Luật cũng phù hợp chung với chuẩn mực quốc tế trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản, tuy nhiên đề xuất khuyến nghị đối với 4 nhóm vấn đề: Thuế tài nguyên cần được sửa đổi, bổ sung cả về đối tượng nộp thuế, giá tính thuế, thuế suất cũng như định nghĩa, giải thích từ ngữ rõ ràng, minh bạch các thuật ngữ trong các văn bản pháp luật; tiền cấp quyền khai thác khoáng sản nên được quy định lại cả về công thức xác định và các yếu tố của công thức xác định cho đúng với bản chất khoản thu và phù hợp với thực tiễn, đảm bảo tính thống nhất của các quy định pháp luật; thuế BVMT cần được nghiên cứu điều chỉnh đối với một số sản phẩm khoáng sản, chẳng hạn như than; phí BVMT nên tập trung chủ yếu vào quy định pháp luật về hướng dẫn tỷ lệ phân chia nguồn thu cho các cấp chính quyền địa phương.

Chia sẻ kinh nghiệm trong áp dụng công nghệ, kỹ thuật thăm dò khoáng sản, ông Lon Taranaki - Giám đốc Quốc gia Việt Nam, Blackstone Minerals cho biết, Blackstone đã thành công trong việc xác định nguồn tài nguyên niken quy mô thế giới tại xã Bản Phúc, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La Bản Phúc. Nguồn quặng chủ yếu dưới dạng xâm tán trong mỏ niken Bản Phúc sẽ được chú trọng, khai thác hiệu quả, đáp ứng nhu cầu cho việc phát triển công nghiệp xe điện và năng lượng tái tạo, đồng thời góp phần quan trọng trong việc phát triển kinh tế nước ta, cũng như góp phần giải quyết công ăn việc làm cho người dân địa phương. Để đạt được điều này, Blackstone đã sử dụng các kỹ thuật thăm dò địa vật lý hàng đầu trong ngành, khoan hơn 100.000 m, thiết lập dữ liệu thăm dò và nghiên cứu mẫu công nghệ với khối lượng gần 5.000 tấn, thực hiện quy mô phòng thí nghiệm, quy mô nhà máy thử nghiệm và thử nghiệm quy mô đầy đủ. Blackstone đã xây dựng một cơ sở thử nghiệm tại chỗ để thử nghiệm các công nghệ mới. Kết quả cuối cùng là Blackstone có nguồn tài nguyên tuân thủ JORC Code (Tiêu chuẩn báo cáo trữ lượng khoáng sản của Australia) và quy định của Việt Nam là gần 300.000 tấn niken kim loại và Hội đồng đánh giá trữ lượng khoáng sản quốc gia Việt Nam đã thông qua báo cáo kết quả thăm dò và phê duyệt trữ lượng của Blackstone vào năm 2023. Tất cả những điều trên đã được thực hiện theo Luật Khoáng sản hiện hành.

Cùng với đó, các chuyên gia quốc tế đề xuất thời gian tới, Dự thảo Luật Địa chất và Khoáng sản sẽ có những quy định tạo hành lang pháp lý thông thoáng, thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp nước ngoài, trong đó có các doanh nghiệp nước ngoài được tham gia hợp tác thăm dò nhiều hơn.

THANH TÚ
Nguồn: Tạp chí Tài nguyên và Môi trường số 9 năm 2024

Tin tức

Triển khai các nhiệm vụ trọng tâm trong nghiên cứu chính sách ngành TN&MT

Thủ tướng: '5 quyết tâm', '5 bảo đảm' để thúc đẩy giải ngân, sử dụng hiệu quả nhất nguồn vốn gần 670 nghìn tỷ đồng

Rà soát, hoàn thiện dự thảo nghị định về kinh doanh bất động sản; xây dựng lại chung cư

Xây dựng thị trường điện cạnh tranh hoàn chỉnh, mở không gian mới cho năng lượng tái tạo

Tài nguyên

Giải quyết khiếu nại, tố cáo theo Luật Đất đai năm 2024

Cống ngăn mặn lớn nhất Bắc miền trung sắp đưa vào vận hành

Tránh thất thu từ khoáng sản phát sinh

Bắc Giang: Ban hành Chỉ thị số 7/CT-UBND về triển khai Luật Đất đai năm 2024

Môi trường

Ninh Thuận chủ động ngăn chặn tình trạng đào gốc cây bằng lăng rừng

Xây dựng mô hình chuyển đổi xanh, sử dụng đất bền vững tại các khu vực trồng hoa

Rùa biển quay lại xã đảo Cù Lao Xanh đẻ trứng sau nhiều năm vắng bóng

Ứng phó với áp thấp nhiệt đới và mưa lớn

Video

Diễn đàn môi trường lần thứ III - Năm 2024

Chuyển đổi xanh - động lực tăng trưởng mới để phát triển kinh tế

Xử lý chất thải rắn sinh hoạt: Thực trạng và giải pháp

Tạp chí Tài nguyên và Môi trường 20 năm xây dựng và phát triển

Khoa học

Kiểm kê nguồn thải phục vụ xây dựng kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí tỉnh Trà Vinh

Việt Nam công bố trên 19.000 bài báo quốc tế/năm nhưng chỉ có 2 tạp chí Scopus

Điều chỉnh công nghệ khai thác cát sông tại Sóc Trăng

Khảo sát ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến một số tính chất đất, nước trên sông rạch và ương vườn tại huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang

Chính sách

Luật Đất đai quy định về cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất như thế nào?

Bình Dương: Sẽ xử phạt việc khai thác sử dụng thông tin KTTV không đúng quy định

Luật Đất đai quy định về trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng như thế nào?

Tín dụng cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn: Mức cho vay tối đa 25 triệu đồng

Phát triển

Hội thảo: “An ninh - an toàn thực phẩm hướng đến du lịch xanh bền vững, chuyển hướng từ nhận thức đến hành động”

“Future Blue Innovation 2024” - Hành trình Xanh phụ thuộc vào thế hệ trẻ

Trường Đại học TN&MT TP. Hồ Chí Minh: Đa dạng ngành nghề để đào tạo những công dân tương lai có trách nhiệm với môi trường

Ninh Bình: Đến năm 2030 chấm dứt sử dụng hóa chất độc hại trong nuôi trồng thủy sản

Diễn đàn

Hòa Bình: Ban hành quyết định chuyển mục đích sử dụng 32,2 ha nằm tại xã Nhuận Trạch

"Rộng cửa" cho tín dụng xanh

Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hoá yêu cầu các địa phương chủ động ứng phó với áp thấp nhiệt đới và mưa lớn

Phát triển chuỗi cung ứng xanh: Cần điểm tựa chính sách