Biến đổi khí hậu tác động đến vấn đề liên vùng, liên lĩnh vực

22/06/2022

TN&MTDo đặc điểm địa lý, mỗi khu vực có vị trí địa lý và địa hình khác nhau, mức độ chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đối với mỗi vùng, lĩnh vực cũng khác nhau, dựa trên tiêu chí cơ bản về nước biển dâng, đặc trưng ảnh hưởng của biến đổi khí hậu. Nhận diện rõ các tác động đến vấn đề liên vùng, liên lĩnh vực để có các giải pháp phòng chống, thích ứng hiệu quả.

Biến đổi khí hậu tác động đến vấn đề liên vùng, liên lĩnh vực

Ảnh minh họa

Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu mang tính liên vùng

Nhận rõ tầm quan trọng của liên kết vùng với phát triển KT-XH đất nước, Văn kiện Đại hội XII của Đảng nhấn mạnh: Tăng cường liên kết về mặt không gian “giữa các địa phương trong vùng” và “giữa các vùng”, tạo sự “phát triển thống nhất trong vùng và cả nước”; nhằm mục tiêu “phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế của từng vùng, từng địa phương”, “ứng phó có hiệu quả với thiên tai, BĐKH”, “khắc phục tình trạng phát triển trùng dẫm, manh mún, kém hiệu quả”.

Trong những năm qua, chủ trương liên kết vùng của Đảng và Nhà nước đã dần đi vào thực tiễn đất nước, cơ chế, chính sách và hành lang pháp lý có nhiều thuận lợi cho các cấp ngành, địa phương, cơ sở thực hiện hiệu quả liên kết vùng. Một số vấn đề cấp bách đòi hỏi phải có sự điều hành vĩ mô của Nhà nước để giải quyết hiệu quả như: vấn đề BĐKH, xâm nhập mặn ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long; khô hạn và quản lý nguồn nước ở vùng Tây Nguyên; quản lý rừng và sinh thái vùng miền núi phía Bắc; phát triển hạ tầng, quản lý ô nhiễm và đầu tư ở các vùng kinh tế trọng điểm; phát triển các vùng ven biển hải đảo,...

Thực tế cho thấy, tác động của BĐKH đến các lĩnh vực ở trên cho thấy ảnh hưởng của BĐKH ở Việt Nam là ảnh hưởng mang tính liên vùng, liên khu vực và liên ngành. Do đó, trong thời gian qua một số chương trình, dự án, giải pháp mang tính tổng thể liên vùng trong ứng phó với BĐKH đã được quan tâm đề cập đến. Đặc biệt, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long là khu vực được đánh giá sẽ chịu tác động của BĐKH và các tác động này gây ảnh hưởng mang tính liên vùng, liên ngành.

Việt Nam có 6 vùng KT-XH và 4 vùng kinh tế trọng điểm. Đồng thời, Chính phủ đã ban hành các quyết định thành lập các tổ chức điều phối chỉ đạo phát triển các vùng, đặc biệt đã ban hành“Quy chế phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương đối với các vùng kinh tế trọng điểm” nhằm tạo sự thống nhất và hiệu quả cao trong công tác chỉ đạo phát triển KT-XH và BVMT; đồng thời, tránh được sự chồng chéo, trùng lặp trong phát triển giữa các địa phương trong vùng.

Từ nhận thức đúng đắn của các hoạt động đối ngoại, hợp tác cùng phát triển với các quốc gia và tổ chức quốc tế của Đảng và Nhà nước, Việt Nam đã trở thành thành viên của nhiều tổ chức quốc tế, đặc biệt là các tổ chức kinh tế tạo điều kiện thuận lợi cho hội nhập đi vào chiều sâu và ngày càng hiệu quả.

Với bối cảnh phát triển các vùng như trên, đã tạo điều kiện cho các vùng phát triển ở tất cả các lĩnh vực, đồng thời tác động đến các hoạt động liên kết vùng trong các hoạt động phát triển và giải quyết các vấn đề cấp thiết ở quy mô vùng và liên vùng. Cụ thể, Việt Nam đang đẩy mạnh tái cơ cấu nền kinh tế, thực hiện chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo chiều sâu và thực hiện xanh hoá nền kinh tế để đảm bảo phát triển bền vững, bao gồm xanh hoá sản xuất, xanh hoá tiêu dùng và xanh hoá lối sống. Đây cũng chính là lý do Việt Nam đưa ra Chiến lược tăng trưởng xanh năm 2012 và trên cơ sở đó đưa ra Kế hoạch hành động quốc gia về Tăng trưởng xanh Việt Nam. Đây là một kế hoạch khá toàn diện, bao gồm những nội dung như đẩy mạnh tuyên truyền; nâng cao hiệu suất sử dụng năng lượng; giảm tiêu hao năng lượng trong sản xuất, vận tải, thương mại; từng bước thay đổi cơ cấu nhiên liệu trong sản xuất công nghiệp và giao thông như sử dụng nguồn năng lượng mới, sạch, tái tạo, ít phát thải khí nhà kính,... Điều này đã tạo cơ hội để các địa phương hợp tác, liên kết với nhau trong tái cơ cấu và từng bước chuyển sang mô hình kinh tế xanh nhằm ứng phó tốt hơn với BĐKH.

Việt Nam là một trong số các nước dễ bị tổn thương nhất bởi tác động của BĐKH, kết hợp với sự gia tăng của các hiện tượng suy thoái môi trường mà nguyên nhân chủ yếu là từ các hoạt động phát triển đã thúc đẩy quá trình gia tăng hiệu ứng nhà kính. Thực tế, một số vấn đề về BĐKH đòi hỏi sự cam kết và hành động ở cấp vùng và liên vùng. Nhưng hiện tại vẫn thiếu cơ chế đủ mạnh để phối hợp các bên có liên quan trong xây dựng và thực thi các quy hoạch vùng. Điều này, đã ảnh hưởng đến các giải pháp ứng phó với BĐKH mang tính hệ thống và tổng hợp, bao gồm các giải pháp công trình và phi công trình. Trong nhiều trường hợp, các giải pháp ứng phó tại các địa phương chưa xem xét ảnh hưởng đối với toàn vùng, dẫn đến sự gia tăng rủi ro thiên tai cho các khu vực khác trong vùng và liên vùng. Khi quá trình hội nhập (WTO, TPP,…) hay đàm phán song phương diễn ra mạnh mẽ, quá trình cạnh tranh về kinh tế sẽ diễn ra gay gắt hơn. Trong khi đó, nếu quốc gia chịu nhiều ảnh hưởng của rủi ro thiên tai và BĐKH hơn sẽ đối mặt với nhiều thách thức hơn và giảm lợi thế cạnh tranh trong các hoạt động phát triển kinh tế. Quá trình phân phối lợi ích từ toàn cầu hóa sẽ không đồng đều đối với các vùng, do đó các vùng có điều kiện hoặc tiềm năng phát triển thấp hơn sẽ hưởng lợi ít hơn từ quá trình này, dẫn đến quá trình di cư hay phân hóa giàu nghèo ngày càng gia tăng. BĐKH và thiên tai là một trong những nguyên nhân thúc đẩy quá trình di cư. Do đó, cần có những chiến lược nhằm ứng phó và cân bằng lợi ích thông qua trao đổi quota phát thải hay lợi nhuận môi trường từ các vùng.

Quá trình liên kết vùng sẽ kéo theo sự phụ thuộc lẫn nhau của các vùng tăng lên. Trong điều kiện tiềm lực, hệ thống pháp luật và kinh nghiệm vận hành nền kinh tế bền vững với môi trường còn yếu và thiếu thì quá trình liên kết vùng trong ứng phó với BĐKH sẽ trở nên hết sức khó khăn.

Các vùng KT - XH được hình thành chủ yếu dựa trên các tiêu chí về hành chính. Sự sát nhập các tỉnh thành các vùng đã bỏ qua các yếu tố sinh thái, lợi thế phát triển, văn hóa,... với quy mô vùng thay đổi liên tục. Ngoài ra, các chính sách và trách nhiệm ứng phó với BĐKH thường gắn liền với những ngành liên quan, dẫn đến thực tế là BĐKH chưa được các ngành khác xem xét đầy đủ trong quá trình hoạch định chính sách phát triển.

Thực hiện liên kết vùng trong ứng phó

Để thực hiện liên kết vùng trong ứng phó với BĐKH thì cần phải đảm bảo các quan điểm, định hướng mang tính chủ đạo sau: Thứ nhất, liên kết vùng trong ứng phó với BĐKH phải được dựa trên điều kiện tự nhiên, sinh thái, tôn trọng các quy luật tự nhiên. Do đó, mọi hoạt động ứng phó với BĐKH, phát triển KT - XH,… đều phải được thiết kế, xây dựng trên cơ sở các đặc trưng sinh thái tự nhiên của từng vùng, từng tiểu vùng.

Thứ hai, liên kết vùng trong ứng phó với BĐKH cần phải được xây dựng trên nguyên tắc bắt buộc và phải được lồng ghép, tích hợp trong các chiến lược và các kế hoạch phát triển của các bộ, ngành và các địa phương, như: Chiến lược phát triển KT-XH; Chiến lược phát triển bền vững; Chiến lược quốc gia về ứng phó với BĐKH; Chiến lược quốc gia về BVMT; Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh. Đặc biệt là, phải gắn nhịp với quá trình tái cơ cấu nền kinh tế và chuyển đổi mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam trong thập kỷ tới - mô hình kinh tế xanh, bởi kinh tế xanh là nền kinh tế thân thiện với môi trường, giảm phát thải khí nhà kính để giảm thiểu BĐKH; kinh tế xanh là nền kinh tế tăng trưởng theo chiều sâu, tốn ít nhiên liệu, tăng cường các ngành công nghiệp sinh thái, đổi mới công nghệ; kinh tế xanh là nền kinh tế tăng trưởng bền vững, xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm và đảm bảo phát triển công bằng.

Thứ ba, liên kết vùng trong ứng phó với BĐKH phải được thực hiện dựa trên nền tảng quy hoạch tổng thể KT-XH chung của cả vùng và địa phương. Mặt khác, liên kết vùng phải được thực hiện trên nguyên tắc phân cấp cho địa phương gắn liền với trách nhiệm, phân quyền chặt chẽ và hiệu quả (quan điểm thống nhất liên kết vùng về cơ sở hạ tầng: cứng và mềm, công trình và phi công trình; thống nhất về thể chế; thống nhất hình thành mạng ứng phó và chuỗi hành động ứng phó BĐKH của vùng và liên vùng). Các cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành phải đồng bộ, hệ thống tổ chức cấp vùng phải được hoàn thiện.

Thứ tư, yêu cầu liên kết vùng trong ứng phó với BĐKH phải là một trong những căn cứ thực tiễn quan trọng nhất để các bộ, ngành và địa phương đề xuất các chương trình hành động ứng phó với BĐKH của bộ, ngành và địa phương mình (các dự án xây dựng các công trình hạ tầng nhằm ứng phó với BĐKH trước hết phải tính đến và giải quyết các vấn đề của vùng và liên vùng).

Thứ năm, liên kết trong ứng phó với BĐKH phải được xây dựng dựa trên thực tiễn tác động của BĐKH đến các vùng, từ đề xuất nhu cầu của các địa phương, từ cơ sở dữ liệu tích hợp liên ngành, liên vùng. Việc liên kết phải có bước đi thích hợp, theo từng giai đoạn, mục tiêu cụ thể trên cơ sở ưu tiên lựa chọn những nội dung, lĩnh vực thiết thực, trọng điểm cho sự phát triển KT-XH của các địa phương và toàn vùng.

PHƯƠNG LINH

Bộ Tài nguyên và Môi trường

Tin tức

Đẩy mạnh phong trào thi đua hướng tới Kỷ niệm 20 năm Ngày thành lập Bộ TN&MT

Hoàn thiện Quy hoạch tổng hợp Lưu vực sông Hồng - Thái Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng: Phòng, chống tham nhũng, tiêu cực phải làm một cách kiên trì, nhân văn, bài bản và thuyết phục

Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam trao Kỷ niệm chương "Vì sự nghiệp báo chí Việt Nam"cho Bộ trưởng Trần Hồng Hà và Thứ trưởng Lê Công Thành

Tài nguyên

Ban Thường vụ Huyện ủy Thiệu Hóa kỷ luật các cá nhân để xảy ra tình trạng khai thác cát trái phép

Câu chuyện bảo tồn

'Đất vàng' nhà máy bia Hà Nội, thuốc lá Thăng Long chuyển đổi ra sao sau di dời?

Gần 100 ý kiến góp ý cho hồ sơ Dự thảo Quy hoạch điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản

Môi trường

San hô chết phủ trắng dưới biển Hòn Mun, tạm dừng lặn biển ở điểm dễ gây hại

Người dân Văn Yên, Yên Bái tố trại lợn phát tán mùi hôi thối

Hạ tầng không bảo đảm, bãi rác Xuân Sơn đề nghị tạm dừng tiếp nhận rác từ 18h ngày 23-6

Xử phạt Nhà máy DAP Lào Cai 350 triệu đồng vi phạm môi trường

Video

Vai trò trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bảo vệ môi trường là yếu tố tiên phong

ETC Nam Định: Vì môi trường sống tốt đẹp hơn

Diễn đàn môi trường 2022 - Quản lý chất thải và trách nhiệm của doanh nghiệp

Chương trình “Chùa xanh”: Trồng cây tại chùa Phước Vân, Đắk Lắk