Ảnh hưởng của xói lở, bồi tụ đến đời sống dân cư cửa sông Thu Bồn, tỉnh Quảng Nam

03/01/2024

TN&MTTóm tắt: Cửa sông Thu Bồn, tỉnh Quảng Nam là cửa ra của hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn. Đây là một trong 21 cửa biển của miền Trung và là cửa sông đầu tiên về phía Bắc của vùng Duyên hải Nam Trung Bộ. Nổi tiếng với những bãi biển tuyệt đẹp thu hút nhiều khách du lịch, đồng thời vùng cửa sông Cửa Đại. Tuy nhiên, những năm qua, tình hình sạt lở bờ biển, bồi lấp cửa sông, biến đổi trên lưu vực sông Vu Gia-Thu Bồn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến các đô thị, khu dân cư tập trung; các công trình hạ tầng kỹ thuật, khu du lịch, phát triển kinh tế - xã hội và đời sống của nhân dân ở địa phương.

Ảnh hưởng của xói lở, bồi tụ đến đời sống dân cư cửa sông Thu Bồn, tỉnh Quảng Nam

Ảnh minh họa

Hiện trạng xói lở, bồi tụ cửa sông Thu Bồn

Sông Thu Bồn, với diện tích lưu vực rộng 10.350 km², là một trong những sông nội địa có lưu vực lớn nhất nước ta. Sông bắt nguồn từ khối núi Ngọc Linh thuộc huyện Đăk Glei, tỉnh Kon Tum và đổ ra biển tại cửa Đại, TP. Hội An, tỉnh Quảng Nam; một nhánh chảy vào sông Vĩnh Điện để đổ nước vào sông Hàn, Đà Nẵng. Trước khi đổ ra biển tại cửa Đại, một phần nước của sông chảy vào sông Trường Giang để đổ ra vịnh An Hòa, Tam Quang, Núi Thành.

Bờ biển tỉnh Quảng Nam có chiều dài 125 km, trong đó bao gồm các đảo lớn nhỏ ven bờ có tổng chiều dài là 42,4 km và trong lục địa có 7,6 km đường bờ được cấu tạo bởi đá gốc, còn lại là bờ cát và vật liệu bở rời. Những năm gần đây, bờ biển đã và đang bị xói lở mạnh, trong khi đó tại các khu vực cửa sông lại được bồi cạn và lấp dần. Các khu vực đã và đang xảy ra với tốc độ cao bao gồm: Khu vực Cửa Đại (Hội An), khu vực Cửa Lở và bãi Bà Tình (Núi Thành). 

Hiện nay, trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn đoạn qua 4 địa phương vùng hạ du gồm: Hội An, Điện Bàn, Duy Xuyên và Đại Lộc đã có khoảng 85 điểm xói lở, trong đó có 36 điểm sạt lở nguy hiểm. Trên thực tế, số khu vực sạt lở lẻ tẻ khác còn cao hơn rất nhiều, bởi diễn biến xói lở luôn biến động theo từng đợt mưa, lũ. Con số sơ bộ cho thấy xói lở thường xuyên ảnh hưởng đến đời sống của hơn 19.500 hộ dân dọc bờ sông và khoảng 10.000 ha đất sản xuất nông nghiệp. Trong đó, có hơn 1.200 hộ dân với khoảng 4.600 nhân khẩu nằm trong vùng có nguy cơ cao do xói lở bờ sông.

Bờ biển và vùng cửa sông tại khu vực Cửa Đại đã xảy ra liên tiếp các hiện tượng xói lở - bồi tụ, làm gây ra nhiều biến đổi mạnh mẽ. Đoạn bờ tại mũi bờ Bắc Cửa Đại (Hội An) và đoạn bờ tại mũi An Lương thuộc xã Duy Hải (Duy Xuyên) có xu thế bồi tụ. Tại mũi Cửa Đại và mũi An Lương có xu hướng chuyển dịch theo hướng Tây Bắc - Đông Nam. Phía Bắc cửa Đại, đoạn bờ biển thuộc hai phường Cẩm An và Cửa Đại (Hội An), hiện tượng xói lở diễn ra mạnh mẽ nhất cả về cường độ lẫn quy mô tại đoạn bờ phía Nam phường Cửa Đại. Tại đây, đường bờ có xu thế xói lở theo hướng Đông Bắc - Tây Nam bởi quá trình động lực từ phía biển bởi quá trình động lực từ phía biển. Phía Nam Cửa Đại tại bờ sông thuộc xã Duy Nghĩa và Duy Hải (Duy Xuyên) diễn ra hiện tượng xói lở mạnh, từ năm 2009 đã được kè, chỉ còn đoạn bờ tại thôn An Lương xã Duy Hải vẫn bị xói mạnh mẽ.

Khu vực Cửa Lở và bãi Bà Tình (xã Tam Quang, huyện Núi Thành) nằm ở phía Nam tỉnh Quảng Nam, bờ biển và cửa sông có nhiều đoạn diễn ra các hiện tượng bồi - xói đan xen nhau nhưng hiện tượng bồi tụ vẫn chiếm ưu thế về chiều dài đường bờ lẫn quy mô diện tích. Các đoạn bờ có xu thế bồi tụ gồm đoạn bờ phía Tây Bắc Cửa Lở thuộc xã Tam Hòa và xã Tam Hải, cung bờ biển phía Tây Bắc và phía Đông xã Tam Hải. Các đoạn có xu thế xói lở gồm đoạn bờ biển xã Tam Hòa, đoạn bờ phía Đông Nam Cửa Lở, đoạn giữa cung bờ phía Đông xã Tam Hải và đoạn bờ thuộc bãi biển bà Tình. Tại khu vực bờ biển bãi bà Tình, hiện tượng xói lở diễn ra liên tục và ngày càng gia tăng và không có dấu hiệu của hiện tượng bồi tụ.

Hiện tượng xói lở và bồi tụ khu vực cửa sông Thu Bồn ngày càng diễn ra mạnh mẽ và tác động đến đời sống của người dân có sinh kế gắn với khu vực nghiên cứu. Bài viết phân tích, đánh giá tác động của hiện tượng xói lở, bồi tụ khu vực cửa sông Thu Bồn đến sinh hoạt và hoạt động sinh kế của người dân cũng như tài nguyên khu vực nghiên cứu.

Bằng phương pháp điều tra, khảo sát và tổng hợp tài liệu, bài viết đã thu thập dữ liệu, phân tích xử lý số liệu điều tra để cho thấy tác động của hiện tượng xói lở, bồi tụ tới cuộc sống của người dân và một số tài nguyên khu vực nghiên cứu. 

Tác động của xói lở, bồi tụ đến sinh hoạt đời sống của người dân

Tác động của con người từ giao thông đường thủy, hoạt động của các công trình thủy điện, hiện tượng xả lũ đột ngột, sự chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất từ đất rừng sang các mục đích khác cũng là tác nhân gây xói lở mạnh. Trong đó, tác động của con người trên bề mặt như vận hành các hồ chứa, công trình thủy điện trên thượng nguồn là những nguy cơ khiến cho quá trình xói lở diễn ra nghiêm trọng. Sự hoạt động của nhiều tàu hút cát trên sông cũng là nguyên nhân gây xói lở mạnh bờ sông,… Việc vận hành hồ chứa thủy điện ở thượng lưu giữ lại và xả qua đập nên nước trong, rất ít bùn cát là nguyên nhân gây xói lở ngang.
Kết quả điều tra cho thấy, xói lở bờ sông, bờ biển có ảnh hưởng xấu đến giao thông đường bộ, cảnh quan sinh sống và làm sập, đổ các công trình công cộng tại địa phương. Đặc biệt, hiện tượng xói lở làm ảnh hưởng trầm trọng đến đất đai, nhà cửa, tài sản và tính mạng của người dân, cũng như các cơ sở hạ tầng về du lịch, nghỉ dưỡng cho toàn bộ khoảng 3,2 km2 diện tích đất và hơn 1.300 hộ dân phường Cửa Đại và khu vực lân cận, nhất là khu vực ven biển.

Hiện tượng bồi tụ trên sông cũng đã có tác động tiêu cực đến giao thông đường thủy, làm hạn chế sự di chuyển của tàu bè. 

Kết quả khảo sát cho thấy, ảnh hưởng xói lở bờ sông và bồi tụ trên sông đã gây ảnh hưởng xấu đến các hoạt động sinh kế trồng trọt, đánh bắt và nuôi trồng thủy hải sản, hoạt động du lịch, cảnh quan và hệ thông giao thông cũng như các công trình công cộng khác như khu vui chơi của thanh thiếu niên (xã Duy Hải, huyện Duy Xuyên). Bên cạnh đó, cảnh quan thiên nhiên đặc biệt là cảnh quan, bãi tắm bãi biển Cửa Đại, các công trình công cộng và tính mạng con người cũng chịu tác động xấu của hiện tượng xói lở bờ sông, bờ biển.

Tác động đến trồng trọt: Xói lởi bờ sông, bờ biển không chỉ làm giảm tài nguyên đất đai do quá trình xói lở mà còn ảnh gây ảnh hưởng đến chất lượng môi trường nước mặt và diện tích nước mặt sử dụng nuôi trồng thủy sản của người dân địa phương. Trong đó, diện tích đất ở, đất trồng trọt, đất kinh doanh dịch vụ bị giảm nhiều nhất. Hầu hết các gia đình có các loại đất trên bị ảnh hưởng thì đều đánh giá bị ảnh hưởng toàn phần, điều này chứng tỏ các gia đình trong diện bị ảnh hưởng sẽ chịu tác động nặng nề bởi diện tích đất ở, đất trồng trọt và đất sản xuất, kinh doanh khác của họ đều bị mất hoặc ảnh hưởng nặng hoàn toàn, diện tích còn lại rất ít và không đảm bảo cho hoạt động sản xuất. Điều này, đã ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế, nguồn thu nhập, việc làm và sinh hoạt hàng ngày của người dân. 

Số hộ bị ảnh hưởng một phần chủ yếu là các hộ bị ảnh hưởng đất trồng trọt hoặc đất chuồng trại chăn nuôi do bị sạt lở hoặc ảnh hưởng mặt nước nuôi trồng thủy sản do sạt lở, bồi tụ làm ảnh hưởng chất lượng nước và ô nhiễm môi trường khu vực nuôi. Đối với những hộ này, diện tích đất còn lại đủ rộng để canh tác, sản xuất.

Xói lở và bồi tụ tác động đến trồng trọt theo 2 chiều cạnh, tiêu cực và tích cực. Xét trên toàn khu vực, hiện tượng xói lở làm mất đất nông nghiệp của các hộ dân thuộc xã bên lở nhưng lại làm tăng diện tích đất nông nghiệp của các xã bên bồi. Tuy nhiên, để khai thác và sử dụng được đất bên bồi trong trồng trọt thì còn phải có thời gian để nền đất chắc, đảm bảo sự ổn định và an toàn trong quá trình canh tác. Còn diện tích đất bị sạt lở không thể sử dụng canh tác được. Vì vậy, tác động của xói lở và bồi tụ đến ngành trồng trọt có tính chất tiêu cực nhiều hơn tích cực.

Tác động đến nhà cửa: Xói lở bờ sông và bờ biển đã tác động tiêu cực tới đất ở các các nhà ở xây dựng trong vùng bị ảnh hưởng. Tại khu vực cửa sông Thu Bồn, xã Duy Hải (huyện Duy Xuyên) và xã Tam Tiến (huyện Núi Thành) và bờ biển Cửa Đại (phường Cẩm An, TP. Hội An) là các địa phương chịu ảnh hưởng của hiện tượng xói lở đến nhà ở. Bờ biển thôn Hà Lộc, xã Tam Tiến bị xâm thực khoảng 10 m mỗi năm, sạt lở kéo dài khoảng 1 km, đe dọa đến 30 hộ dân. Tại xã Duy Hải, sạt lở kéo dài 2,5 km từ thôn An Lương đến thôn Trung Phường, ảnh hưởng 380 hộ dân với khoảng 1.000 nhân khẩu. 

Cũng theo kết quả điều tra, phỏng vấn, người dân xã Duy Hải cho biết, hàng năm cứ đến tháng 9, tháng 10 khi có mưa bão, hiện tượng xói lở diễn ra mạnh mẽ làm ảnh hưởng đến nhà cửa, tài sản của người dân. Các hộ dân sống trong khu vực sạt lở phải di chuyển đi ở nhờ nhà người thân, hết mưa bão và sạt lở lại trở về nhà mình sinh sống và canh tác. Tuy nhiên, cũng có những năm hiện tượng sạt lở diễn ra không theo quy luật (tháng 3- 4/2022) làm người dân bị động trong việc phòng tránh. (PV sâu, nữ 66 tuổi, xã Duy Hải, huyện Duy Xuyên).

Tác động đến hoạt động dịch vụ: Hiện tượng xói lở, bồi tụ tại khu vực nghiên cứu có ảnh hưởng tiêu cực rất lớn tới hoạt động dịch vụ, nhất là dịch vụ du lịch, bên cạnh đó còn ảnh hưởng đến dịch vụ giao thông đường thủy và đường bộ, đặc biệt là giao thông đường thủy.

Trước tiên, tình trạng xói lở, đặt biệt là xói lở bờ biển Cửa Đại đã làm biến mất các bãi tắm đẹp và nên thơ, làm sụt giảm nhanh chóng lượng khách du lịch đến khu vực này. Điều này đã tác động trực tiếp đến hàng trăm hộ kinh doanh nhà nghỉ, khách sạn, cơ sở ăn uống tại khu vực Cửa Đại. Đối với các hộ kinh doanh gần bờ biển, quá trình sạt lở đã làm hư hỏng cả các khu vực nhà hàng ăn uống, thiệt hại hàng trăm triệu đến hàng tỉ đồng. Bên cạnh đó, các hộ kinh doanh ven biển còn phải sử dụng các thiết bị và phương tiện phòng chống sạt lở, lên đến hàng trăm triệu đồng nhưng vẫn không có hiệu quả.

Bên cạnh các hộ gia đình, hộ kinh doanh và doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch khu vực Cửa Đại, các lao động làm thuê cho các cơ sở đó cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng, mất việc làm và giảm thu nhập, ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc sống hàng ngày.

Khuyến nghị một số giải pháp hạn chế xói lở, bồi tụ cửa sông Thu Bồn

Hiện tượng xói lở bờ sông, bờ biển và bồi tụ vùng cửa sông Thu Bồn đã và đang diễn ra mạnh mẽ với các diễn biến phức tạp, tác động ngày càng sâu sắc đến sự phát triển KT-XH và cuộc sống của người dân trong vùng. 

Để quản lý bền vững bờ biển Hội An, cần phải có các giải pháp toàn diện để ngăn chặn xói lở, sạt lở; triển khai đồng thời các biện pháp công trình và phi công trình, nâng cao nhận thức của người dân về nguy cơ sạt lở ven biển và biến đổi khí hậu.

Trước hết, để ứng phó với những tác động của xói lở và phục hồi bãi biển, cần có các biện pháp công trình và phi công trình; cách tiếp cận quản lý tổng hợp vùng bờ, xây dựng và thực hiện kế hoạch quản lý tổng hợp bờ biển giúp giải quyết được nguyên nhân gốc rễ tình trạng mất cân bằng dòng vận chuyển bùn cát ven bờ. Từ đó, nâng cao được khả năng phục hồi tổng thể của toàn bộ dải bờ biển,...

Giải pháp tạo bờ kè sinh thái được các chuyên gia khuyến nghị. Công trình kè sinh thái Cẩm Kim đã phát huy tác dụng là thực tế, tạo đà bảo vệ bờ sông, vừa tạo điều kiện phát triển du lịch. Với giải pháp này, cần tiến hành 2 giai đoạn: Giai đoạn 1 là sử dụng mỏ hàn và các khóa sinh học để hạn chế xói mòn đáy sông và trượt lở bờ sông; giai đoạn 2 là bảo vệ bờ sông bằng các thảm thực vật tại vùng ngập nước ven sông, mái ta luy bờ sông và vùng ven sông nhằm tạo cảnh quan, đa dạng sinh học vùng ven sông.

Bài báo là sản phẩm của đề tài: “Nghiên cứu đánh giá xói lở, bồi tụ, tạo đảo và đề xuất giải pháp tổng thể nhằm ổn định vùng cửa sông Thu Bồn, tỉnh Quảng Nam”, mã số TNMT.562.08.

Tài liệu tham khảo

1. Trần Văn Bình, Lê Đình Mầu (2016), Sự biến đổi hình thái địa hình bãi biển và cán cân vật liệu tại dải ven biển Quảng Nam, Tuyển tập Nghiên cứu Biển, tập 22:15-28;

2. Vũ Công Hoàng, Hitoshi Tanaka, Nguyễn Trung Việt (2016), Diễn biến hình thái vùng cửa sông Cửa Đại, Hội An theo chu kỳ dài hạn, Tạp chí KH Thủy Lợi và Môi trường số 54 (9/2016). ISSN: 1859-3941;

3. Đỗ Quang Thiên, Trân Hữu Tuyên (2005), Các kiểu xói lở bờ sông Thu Bồn và tác động của nó tới môi trường khu vực, Báo cáo Hội nghị khoa học và công nghệ lần thứ 9, Đại học Bách Khoa TP. Hồ Chí Minh.

PHẠM THỊ TRẦM 

Viện Địa lý nhân văn - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam

Nguồn: Tạp chí Tài nguyên và Môi trường số 21 (Kỳ 1 tháng 10) năm 2023
 

Where you can buy Louis Vuitton Replica :

hermes pas cher louis vuitton neverfull replica louis vuitton scarf replica gucci backpack replica louis vuitton outlet nederland dior tasche replica replica chanel wallet louis vuitton duffle bag replica Replica chanel replica chanel wallet louis vuitton messenger bag replica dior tasche replica fake Louis Vuitton shoes replica gucci shoes van cleef replica chanel imitazioni replica celine Louis Vuitton Taschen replica hermes pas cher louis vuitton messenger bag replica LOUIS VUITTON sunglasses replica replica cartier love bracelet replica louis vuitton m40780 louis vuitton imitate kaufen fake louis vuitton tas kopen fake louis vuitton wallet louis vuitton scarf replica chanel imitazioni perfette replica louboutin replica celine replica Louis Vuitton shoes goyard replica cartier love imitazione fake Louis Vuitton shoes gucci scarf replica borse louis vuitton replica replica Louis Vuitton supreme Backpack Louis Vuitton replica replique Sac Louis Vuitton chanel replica louis vuitton keepall replica zaino louis vuitton falso replica Jordan 1 cartier love ring replica dior replica chanel replica fake louis vuitton shoes louis vuitton shoes replica replica louis vuitton wallet imitazioni louis vuitton

Tin tức

Thủ tướng: Không bao giờ quên những người làm nên 'cột mốc vàng' lịch sử Điện Biên Phủ

Tăng cường hợp tác với Úc về khí hậu - năng lượng - môi trường

Sớm hoàn thiện quy định về giá đất

Lãnh đạo Đảng, Nhà nước dâng hương tưởng niệm Tổng Bí thư Trần Phú

Tài nguyên

Cát biển - Vật liệu xây dựng trong tương lai

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội thẩm tra Dự án Luật Địa chất và Khoáng sản

Xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai góp phần đưa công tác quản lý, sử dụng đất đi vào nền nếp

Hoàn thiện, đồng bộ chính sách, pháp luật về đất đai

Môi trường

Long An công bố khẩn cấp thiên tai xâm nhập mặn

Quảng Nam: Giải cứu thành công sơn dương quý hiếm bị mắc bẫy

Tận dụng rác thải nhựa: Tại sao không?

Hoàn thiện hành lang pháp lý về các công cụ kinh tế trong quản lý môi trường 

Video

Kỷ niệm 20 năm Tạp chí Tài nguyên và Môi trường và ra mắt kỷ ra mắt chuyên trang tiếng Anh

Tình yêu Môi trường

Thế giới lo sợ vì biến đổi khí hậu đã “Ngoài tầm kiểm soát” và kêu gọi hành động toàn cầu

Dự án Luật địa chất và khoáng sản sửa đổi khắc phục hạn chế để phát huy nguồn lực khoáng sản

Khoa học

Đánh giá tổng lượng nước trên mặt của khu vực vành đai kinh tế ven biển vịnh Bắc Bộ

Giải pháp phục hồi sông đô thị ở nước ta nhìn từ kinh nghiệm quốc tế

Đánh giá tổng lượng nước trên mặt lưu vực sông Lô Chảy

Ứng dụng mô hình mạng nơ-ron nhân tạo dự báo mực nước dưới đất trong các tầng chứa nước khe nứt lưu vực sông Nhuệ - Đáy

Chính sách

Bắc Giang: Một doanh nghiệp bị xử phạt về tài nguyên nước và khoáng sản

Hà Nội yêu cầu xe vận chuyển chất thải phải có camera hành trình, GPS

Thanh Hóa: Cao ốc đa chức năng 50 tầng sau hơn 2 năm tìm được chủ vẫn là bãi đất trống

Chính sách vượt trội “đẩy lui” ô nhiễm

Phát triển

Cần chính sách cho doanh nghiệp phát triển kinh tế tuần hoàn

Chợ đêm tại Phú Quốc có gì khiến phóng viên Hàn Quốc “phải lòng”?

Hội Văn nghệ sĩ - Nhà báo xứ Thanh tại Hà Nội: Gặp mặt đầu Xuân và khởi động chương trình 60 năm “ký ức Hàm Rồng”

Thúc đẩy thực hành giảm nhựa trong các siêu thị và nhà bán lẻ

Diễn dàn

Nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo thiên tai trước tác động của biến đổi khí hậu

Thời tiết ngày 18/4: Miền Bắc sáng mưa dông, trưa chiều trời nắng

Thời tiết ngày 17/4: Nhiều tỉnh, thành phố nắng nóng đổ lửa

Thời tiết ngày 16/4: Miền Bắc gia tăng nắng nóng