“Công bằng khí hậu”- Một vấn đề lớn và áp lực đặt ra cho COP28

25/11/2023

TN&MTCOP28 không chỉ là nơi để thế giới tái khẳng định cam kết hay cập nhật tiến độ thực hiện nhiệm vụ ấy mà còn là dịp để các nước “thể hiện quyết tâm của riêng mình”, đề ra mục tiêu lớn hơn, vì một hành tinh xanh, bền vững cho tất cả.

COP28 sẽ tập trung vào 4 mục tiêu chính

Năm 2022, COP27 ở thành phố Sharm El-Sheikh, Ai Cập đã phải kéo dài hai ngày so với kế hoạch ban đầu để đạt được thỏa thuận cuối cùng. Dự kiến, có khoảng 70.000 đại biểu tham dự COP28, bao gồm các nguyên thủ quốc gia, người đứng đầu chính phủ, đại diện của các tổ chức về môi trường, tổ chức tư vấn, doanh nghiệp...

“Công bằng khí hậu”: Một vấn đề lớn và áp lực đặt ra cho COP28

Còn năm nay, COP28 dự kiến sẽ diễn ra từ ngày 30/11 đến 12/12/2023, Dubai - thủ đô Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất sẽ tổ chức Hội nghị Khí hậu Quốc tế của Liên Hiệp Quốc về khí hậu. COP28 sẽ có sự hiện diện của hàng ngàn tham dự viên, bao gồm các nguyên thủ quốc gia, quan chức chính phủ, các nhà công nghiệp quốc tế và các đại diện của khu vực tư nhân.

Trong số các tham dự viên còn có các học giả, các chuyên gia, những người trẻ, tất cả cùng thảo luận, đào sâu các nội dung của Thoả thuận Paris và sẽ được tổng hợp để đưa ra một đánh giá toàn cầu đầu tiên về vấn đề này, và để nhấn mạnh những tiến bộ đạt được đối với các mục tiêu và phân tích các yếu tố quan trọng và những điểm chưa được giải quyết.

Nước chủ nhà UAE thông báo COP28 sẽ tập trung vào 4 mục tiêu chính. Cụ thể là đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng công bằng, có trật tự và bình đẳng; giải quyết vấn đề tài chính khí hậu; đặt thiên nhiên, cuộc sống và sinh kế của người dân vào trung tâm của hành động vì khí hậu và nỗ lực để đưa COP28 thành hội nghị toàn diện nhất từ trước đến nay. Đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng dự kiến sẽ là vấn đề chính khi các quốc gia vẫn còn chia rẽ về việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch trên thế giới. Liên minh châu Âu (EU) đang muốn thúc đẩy một thỏa thuận đầu tiên trên thế giới nhằm loại bỏ việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch gồm than, dầu và khí đốt trên toàn cầu. Tuy nhiên, các khối và các quốc gia khác tham gia đàm phán tại COP28 có thể sẽ phản đối điều này. Những nhà sản xuất nhiên liệu hóa thạch lớn như Saudi Arabia và các nước đang phát triển hiện đang dựa vào nguồn nhiên liệu này để thúc đẩy nền kinh tế. Bên cạnh đó, tài chính khí hậu cũng dự kiến là một vấn đề được quan tâm thảo luận tại COP28. Tại COP27 vào năm ngoái, các bên tham gia đã thống nhất thành lập quỹ chi trả cho những tổn thất mà các nước dễ bị tổn thương phải gánh chịu do tác động của BĐKH. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa đạt được sự đồng thuận về cách thức hoạt động của quỹ.

“Công bằng khí hậu”: Một vấn đề lớn và áp lực đặt ra cho COP28

Ông Sultan Al Jaber-Chủ tịch COP28 kêu gọi tăng cường nguồn lực ứng phó với biến đổi khí hậu

Chủ tịch Hội nghị lần thứ 28 Các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc (LHQ) về biến đổi khí hậu (COP28), ông Sultan Al Jaber, cho biết: Chúng ta đang sống ở một nơi có nhiệt độ cực cao, khan hiếm nước và mất an ninh lương thực. Chúng ta cũng đang phải chịu những tác động khắc nghiệt của khí hậu, từ hạn hán đến lũ lụt tàn khốc ở Derna. Để mang lại lợi ích cho khu vực, chúng ta phải đặt sự thích ứng lên hàng đầu và trung tâm của chương trình nghị sự về khí hậu. Các nhà tài trợ phải tăng gấp đôi nguồn tài chính thích ứng và bổ sung quỹ khí hậu xanh.

Theo Quỹ nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), các hiện tượng thời tiết cực đoan do biến đổi khí hậu đã khiến 43,1 triệu trẻ em phải rời bỏ quê hương trong khoảng thời gian từ năm 2016 đến 2021.

Abu Dhabi, cam kết của các tôn giáo vì khí hậu

Cam kết của các tôn giáo đối với khí hậu cũng đã xuất hiện trong hai ngày làm việc, ngày 6 và 7/11 vừa qua tại Abu Dhabi với “Hội nghị Thượng đỉnh Liên tôn Toàn cầu về Hành động Khí hậu”. Hội nghị là một trong những sự kiện chuẩn bị cho COP28.

“Công bằng khí hậu”: Một vấn đề lớn và áp lực đặt ra cho COP28

Khoảng 30 nhà lãnh đạo tôn giáo đại diện cho các cộng đồng và truyền thống tôn giáo lớn trên thế giới đã ký Tuyên bố liên tôn cam kết thúc đẩy cộng đồng của họ chống lại biến đổi khí hậu và kêu gọi các nhà lãnh đạo chính trị thực hiện hành động cụ thể tại Hội nghị Biến đổi Khí hậu COP28 vào tháng 12.

Hội nghị đã ghi nhận việc ký kết của các lãnh đạo tôn giáo vào tuyên bố chung về  “những hành động cần phải làm vì khí hậu”. Tài liệu - có chữ ký của Đức Hồng Y Pietro Parolin, đại diện Đức Thánh Cha, và đại diện của Hồi giáo, Do Thái giáo, Phật giáo, và các tôn giáo khác - đã kêu gọi một sáng kiến “khẩn cấp và quyết định” để nhiệt độ không tăng quá 1,5 độ C. Các lãnh đạo đức tin còn kêu gọi việc hỗ trợ cho “các cộng đồng dễ bị tổn thương” bị ảnh hưởng bởi các hiện tượng thảm khốc do khí hậu biến đổi.

Ông Ahmed Al Jaber, Chủ tịch COP 28 cho rằng, lời kêu gọi này là một tuyên bố mạnh mẽ về ý định mà cả thế giới cần phải lắng nghe. Trong viễn cảnh này, các lãnh đạo tôn giáo trở thành những người bảo vệ niềm tin và nguyện vọng của phần lớn những người đang sống trên hành tinh, là tiếng nói cho nhiều cộng đồng không được lắng nghe.

Đây là một sự kiện cũng được thế giới Hồi giáo mong đợi, như được tái khẳng định bởi Tổng Thư ký Hội đồng Trưởng lão Hồi giáo Mohamed Abdelsalam. Theo ông, sự hợp tác giữa tín ngưỡng và khoa học là nền tảng, sự hiện diện của các lãnh đạo tôn giáo như Đức Thánh Cha là một minh chứng cho sự khẩn thiết của cuộc khủng hoảng.

Về phần Đức Hồng Y Parolin, ngài nói vấn đề khí hậu có một chiều kích luân lý và đạo đức, là điều mà Tòa Thánh rất nhấn mạnh. Các nhà lãnh đạo tôn giáo có tiếng nói để nói điều gì đó và tạo thêm động lực cho sự cam kết hiện tại của thế giới nhằm giải quyết vấn đề này. Quốc vụ khanh Tòa Thánh khẳng định: Đức Thánh Cha rất quan tâm đến vấn đề biến đổi khí hậu. Bằng chứng cho điều đó là hai văn kiện của Đức Thánh Cha, Laudato si', vốn thực sự là điểm tham khảo của nhiều nhà lãnh đạo trên thế giới và của nhiều chính phủ tại thời điểm diễn ra COP Paris, khi họ ký thỏa thuận về biến đổi khí hậu và bây giờ là Laudate Deum, một tài liệu cố gắng cập nhật Laudato si'.

Công bằng khí hậu: Thách thức đối với COP28 

Trước thềm COP28, bà Lola Vallejo, Giám đốc chương trình khí hậu tại Viện Phát triển bền vững và Quan hệ quốc tế (IDDRI) có trụ sở ở Paris, nhận định: “Khoảng cách giữa việc thực thi và cam kết của các nhà lãnh đạo chính trị phương Tây về khí hậu vẫn còn đó. Điều này thật đáng lo ngại bởi COP28 là nơi phải đánh giá lại những tiến bộ đã đạt được kể từ Thỏa thuận Paris năm 2015”.
Về phần mình, ông Sébastien Treyer, Tổng Giám đốc IDDRI và là một chuyên gia về đàm phán COP, cho rằng trong bối cảng xung đột đang diễn ra ở Trung Đông, chủ nghĩa đa phương một lần nữa đã bị suy yếu. Tuy nhiên, ông Treyer kỳ vọng rằng điều này sẽ không ngăn cản COP28 đạt được một thỏa thuận tốt.

Theo đánh giá của giới quan sát, thách thức đối với COP28 là rất đáng kể, bởi đã đến lúc thế giới phải nghiêm túc đánh giá lại toàn bộ quá trình thực hiện các nội dung của Hiệp định Paris về biến đổi khí hậu. Được mô tả là thỏa thuận “lịch sử”, thỏa thuận Parislần đầu tiên đã thiết lập được một mục tiêu mang tính ràng buộc cho thế giới là hạn chế sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu vượt mức 1,5°C so với mức nhiệt độ thời kỳ tiền công nghiệp.

Trong hai năm qua, thế giới đã chứng kiến một quá trình phi thường, với sự tham gia của hàng trăm chuyên gia miệt mài thực hiện các đánh giá, phân tích nhằm đem lại những báo các khách quan và đặc biệt quan trọng phục vụ cho tương lai. Các nhóm công tác này đã đưa ra một báo cáo tóm tắt kỹ thuật làm cơ sở làm việc cho các nhà đàm phán tại các COP tiếp theo.

 

Để giúp thế giới không vượt quá giới hạn khí hậu, các COP đã xác định hai định hướng chính cần các chính phủ thực hiện. Chúng bao gồm giảm thiểu lượng khí thải CO2 và thích ứng với biến đổi khí hậu, vốn đang diễn ra nhanh hơn bao giờ hết. Điều này đã được quan sát thấy qua thảm họa thiên nhiên mạnh hơn và thường xuyên hơn, như lũ lụt, giông bão, hạn hán....

Khía cạnh giảm thiểu khí thải đang đi đúng hướng, với sự đồng thuận về nhu cầu chuyển đổi trong tất cả các lĩnh vực của xã hội, đặc biệt là năng lượng, thông qua việc triển khai rộng rãi các nguồn năng lượng tái tạo thay thế. Đáng chú ý, trong những năm gần đây, thế giới đã đạt được một số thành công nhất định trong cuộc chiến chống chặt phá rừng và giảm lượng khí thải ngoài CO2.

Tuy nhiên, báo cáo kỹ thuật được đưa ra trước COP28 nhấn mạnh rằng hầu hết các nỗ lực thích ứng đến nay đều cho thấy sự rời rạc, tuần tự, theo lĩnh vực và phân bổ không đồng đều giữa các khu vực. Chắc chắn các quốc gia dễ bị tổn thương nhất trước tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu sẽ gây áp lực ở khía cạnh này tại COP28.

Một vấn đề lớn và áp lực khác được đặt ra cho COP28 là sau khi các nước tham dự COP26 ở Glasgow (Anh) nhất trí cam kết chấm dứt sử dụng than, liệu các nước có tiếp tục đạt được sự thống nhất về việc chấm dứt sử dụng dầu mỏ, một trong những nguyên nhân chính gây ra biến đổi khí hậu.
 Tại COP28, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) có thể sẽ nhắc lại rằng quỹ đạo năng lượng hiện tại không đủ để tôn trọng Thỏa thuận Paris. Các nước giàu và công nghiệp hóa, vẫn phụ thuộc rất nhiều vào hóa thạch, hiện không cho thấy bất cứ dấu hiệu nào ủng hộ việc cần phải giảm sử dụng năng lượng hóa thạch nhanh chóng hơn.

 

Theo Tổng Giám đốc IDDRI Treyer, Chủ tịch COP28 Sultan Al-jaber sẽ là người sẽ phải chịu rất nhiều áp lực. Ông Al-jaer cũng chính là Giám đốc điều hành (CEO) của Tập đoàn dầu khí quốc gia Các tiểu Vương quốc Arab Thống nhất (UAE).

Với việc UAE đăng cai COP28 và CEO của một tập đoàn dầu khí khổng lồ là chủ tịch, nhiều câu hỏi đã được đặt ra rằng thực sự các “ông lớn” của lĩnh vực dầu mỏ thế giới có coi mình là một phần của giải pháp khí hậu?

Trên thực tế, cho đến nay, ông Sultan Al-jaber vẫn ủng hộ quan điểm giảm sản lượng khai thác và sử dụng dầu mỏ trên toàn cầu. Nhưng ông lý giải việc thay thế phải được thực hiện dần từng bước, vì nếu cắt giảm quá mạnh có nguy cơ dẫn đến tình trạng “hỗn loạn kinh tế” cho thế giới. Về phần mình, Liên minh châu Âu (EU) sẽ bảo vệ chủ trương loại bỏ nhiên liệu hóa thạch bị đốt cháy (không thu giữ CO2), với mức tiêu thụ toàn cầu dự kiến sẽ đạt đỉnh trong thập kỷ này.

 

Theo báo cáo Triển vọng Năng lượng Thế giới mới nhất của IEA, để đạt được mục tiêu của Thỏa thuận Paris, thế giới cần phải giảm 25% việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch vào năm 2030 và 95% vào năm 2050. Tổ chức này cũng khuyến nghị tăng khả năng thực tế của năng lượng tái tạo lên gấp ba lần và giảm 75% lượng khí thải metan từ nhiên liệu hóa thạch.
 

Một chủ đề lớn khác cũng thúc đẩy các cuộc đàm phán trước COP28, đó là công nghệ thu hồi carbon, vốn rất được các công ty dầu mỏ ủng hộ rộng rãi, để giảm mức độ phát thải. Tuy nhiên, các tổ chức phi chính phủ (NGO) về môi trường đã kịch liệt phản đối quan điểm này, cho rằng đó chính là “cái cớ để kéo dài thời gian và là cách tăng tài sản dầu mỏ đến cùng”.

Trên thực tế, thời gian gần đây vẫn có nhiều dự án khai thác dầu mới được triển khai, thậm chí với vốn đầu tư hàng chục tỷ USD. Về chủ đề này, quan điểm của EU khuyến nghị rằng công nghệ thu hồi carbon chỉ nên dành riêng cho những lĩnh vực khó loại bỏ nhanh chóng và cùng một lúc. 
Nguồn tài chính tiếp tục chiếm một vị trí hàng đầu trong các chủ đề liên quan đến chống biến đổi khí hậu. 
Quá trình chuyển đổi sinh thái của toàn xã hội luôn đòi hỏi một khoản tiền khổng lồ, có thể tính bằng vài nghìn tỷ USD.

Ông Jean-Pisani Ferry, một chuyên gia kinh tế Pháp, cho biết chỉ riêng ở Pháp, quá trình chuyển đổi năng lượng sẽ khiến chính phủ nước này tiêu tốn khoảng 66 tỷ euro mỗi năm cho đến năm 2030, trong đó 33 tỷ euro được lấy từ ngân sách nhà nước.

Mặc dù không quyết định về ngân sách của các quốc gia, nhưng các COP hoàn toàn có thể đặt ra các mục tiêu cần đạt được, theo cách thức ràng buộc hoặc không ràng buộc. Một trong những mục tiêu như vậy liên quan đến nguồn hỗ trợ tự nguyện giúp các quốc gia dễ bị tổn thương nhất vì biến đổi khí hậu có thể nâng cao khả năng thích ứng.

Theo chuyên gia Lola Vallejo của IDDRI, “có thể mong đợi sự tiến bộ về chủ đề này tại COP28, bởi đã có những dấu hiệu thiện chí từ phía các nước phát triển”. Hơn nữa, vấn đề này sẽ nằm trong ưu tiên của Chủ tịch COP28, người đang nỗ lực huy động mạng lưới tài chính cho cuộc chiến chống biến đổi khí hậu. Ngoài ra, nhiều nhân tố trong lĩnh vực tài chính tư nhân, cũng như các ngân hàng phát triển công và các mạng lưới thành phố lớn, đang làm việc hiệu quả hơn trong lĩnh vực tài chính khí hậu. Nếu trợ cấp công là thực sự cần thiết thì các khoản vay bằng tiền được đảm bảo bởi các nước giàu với lãi suất thấp cũng là một phần của giải pháp.


“Công bằng khí hậu” là một mặt khác của chủ đề tài chính khí hậu tại COP28, có liên quan đến vấn đề mất mát và thiệt hại không thể khắc phục được mà các quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi thảm họa khí hậu phải gánh chịu. Triển khai phương tiện tài chính song song với việc nhanh chóng lấy đóng góp mới từ các nước giàu để bổ sung cho quỹ cũng là một trong những mục tiêu chính của COP28. Đối với các nước nghèo, việc duy trì ngân quỹ này thực sự liên quan đến công bằng khí hậu. Nếu một thỏa thuận trước đã xác định thể thức vận hành của quỹ, thì COP28 phải “khắc vào đá” mọi điều khoản liên quan.  “Những quốc gia nào sẽ phải trả tiền? Những nước nào sẽ được hưởng? Dự kiến hai câu hỏi rất quan trọng này sẽ gây ra tranh luận tại COP28”.

Diệp Trâm (tổng hợp)

 

Tin tức

Thủ tướng: '5 đẩy mạnh' trong cải cách hành chính để huy động mọi nguồn lực cho phát triển

Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Giang tiếp xúc cử tri sau Kỳ họp thứ 7, Quốc hội Khoá XV tại huyện Vị Xuyên

Kỳ họp thứ 7 của Quốc hội khẳng định tinh thần đoàn kết, dân chủ, kỷ cương và trách nhiệm rất cao

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Quyết tâm hoàn thành khoảng 1.200 km cao tốc cho ĐBSCL

Tài nguyên

Đảm bảo an ninh nguồn nước

Lập Quy hoạch tổng hợp lưu vực sông Ba thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến 2050

Làm rõ giếng khoan giữa đồng sôi ùng ục, đốt là cháy

Thanh Trì: Ban hành Công văn số 3775/CNTT  về việc dừng giao dịch đối với Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Môi trường

Ứng phó với áp thấp nhiệt đới và mưa lớn

Đồng bộ các biện pháp ứng phó với lũ quét, sạt lở đất

Tiếng vọng hấp hối từ những cánh rừng già

Chủ động sử dụng sản phẩm thay thế túi ni-lông

Video

Diễn đàn môi trường lần thứ III - Năm 2024

Chuyển đổi xanh - động lực tăng trưởng mới để phát triển kinh tế

Xử lý chất thải rắn sinh hoạt: Thực trạng và giải pháp

Tạp chí Tài nguyên và Môi trường 20 năm xây dựng và phát triển

Khoa học

Điều chỉnh công nghệ khai thác cát sông tại Sóc Trăng

Khảo sát ảnh hưởng của xâm nhập mặn đến một số tính chất đất, nước trên sông rạch và ương vườn tại huyện Gò Công Tây, tỉnh Tiền Giang

Một số kết quả tính toán độ cao bằng công nghệ định vị dẫn đường toàn cầu GPS/GNSS dựa trên mô hình EIGEN-6C4 và EGM2008

Đề xuất các giải pháp tiêu úng và phòng, chống lũ rừng ngang vùng hữu sông Bùi, huyện Chương Mỹ

Chính sách

Tín dụng cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn: Mức cho vay tối đa 25 triệu đồng

Luật Đất đai quy định về cưỡng chế thực hiện quyết định kiểm đếm bắt buộc như thế nào?

Thanh Hóa: Cho phép Công ty Anh Phát được nhận chìm 500.000 m3 chất nạo vét xuống biển Nghi Sơn

Ngành TN&MT Lạng Sơn triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2024

Phát triển

Trường Đại học TN&MT TP. Hồ Chí Minh: Đa dạng ngành nghề để đào tạo những công dân tương lai có trách nhiệm với môi trường

Ninh Bình: Đến năm 2030 chấm dứt sử dụng hóa chất độc hại trong nuôi trồng thủy sản

Đại hội Chi hội Nhà báo Tạp chí Tài nguyên và Môi trường nhiệm kỳ 2024-2026 đã diễn ra thành công tốt đẹp

Khởi động dự án “Sự sống 2024”

Diễn đàn

"Rộng cửa" cho tín dụng xanh

Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hoá yêu cầu các địa phương chủ động ứng phó với áp thấp nhiệt đới và mưa lớn

Phát triển chuỗi cung ứng xanh: Cần điểm tựa chính sách

Thời tiết ngày 16/7: Bắc Bộ, Trung Bộ mưa to đến rất to