Quản lý tài nguyên và môi trường trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ 4



TN&MTCách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) là cuộc cách mạng gắn liền với những đột phá về công nghệ, liên quan đến kết nối internet, điện toán đám mây, kết nối vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI), cảm biến thông minh, mô hình thực tế ảo.

anh tin bai 

Khoa học là nền tảng cho sự phát triển

Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) là cuộc cách mạng gắn liền với những đột phá về công nghệ, liên quan đến kết nối internet, điện toán đám mây, kết nối vạn vật (IoT), dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI), cảm biến thông minh, mô hình thực tế ảo…Trong đó, có sự kết nối không gian thực và không gian số; tạo ra khả năng thay thế trí óc, tư duy của con người. Trong CMCN 4.0, công nghệ thông tin (CNTT) đóng một vai trò hết sức quan trọng để tạo ra một thế giới kết nối và xử lý thông minh.

Theo đó, các văn bản chỉ đạo như Chỉ thị số 16/CT-TTg ngày 04/05/2017 về việc tăng cường năng lực tiếp cận cuộc CMCN 4.0; Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 của Bộ Chính trị về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã ra đời. Đây là cơ sở cho các bộ, ngành nói chung và Bộ Tài nguyên và Môi trường nói riêng xây dựng Kế hoạch hành động, chủ trương, chính sách cho việc chủ động tham gia cuộc CMCN 4.0.

Cách mạng Công nghiệp 4.0

Bộ Tài nguyên và Môi trường chủ động tham gia CMCN 4.0

Nhìn từ góc độ công nghệ thông tin (CNTT), TN&MT là ngành tạo lập ra thông tin, số liệu và đưa ra các quyết định, chính sách dựa trên việc xử lý, phân tích, tổng hợp thông tin, dữ liệu. Ngay từ rất sớm, Bộ TN&MT đã chủ động, tích cực xây dựng nguồn lực tham gia cuộc CMCN 4.0 và xác định, trong cuộc cách mạng này, CNTT đóng một vai trò hết sức quan trọng để tạo ra một thế giới kết nối, xử lý thông minh, đặc biệt đối với hoạt động của ngành TN&MT. Ngày 06/10/2004 Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin Ngành TN&MT tại Quyết định số 179/2004/QĐ – TTg, đây là tiền đề quan trọng kế thừa, phát triển để thực hiện cuộc CMCN 4.0 trong Ngành TN&MT. Đồng thời, thực hiện Nghị quyết số 17/NQ – CP ngày 07/3/2019 của Chính phủ về một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm phát triển Chính phủ điện tử giai đoạn 2019-2020, định hướng đến 2025; ngày 16/12/2019, Bộ trưởng Bộ TN&MT đã ký ban hành Quyết định số 3196/QĐ-BTNTM, ban hành Kiến trúc Chính phủ điện tử Ngành TN&MT, phiên bản 2.0. Bộ TN&MT đã hoàn toàn chủ động trong việc chuyển đổi số, đóng góp vào việc thực hiện chuyển đổi số quốc gia, tiến tới tài nguyên số về TN&MT, biến nguồn Tài nguyên số về TN&MT thành nguồn lực phát triển KT-XH; bảo vệ độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của đất nước.

Hiện nay, khối lượng lớn cơ sở dữ liệu (CSDL) TN&MT từ trung ương đến địa phương đã tạo lập được và góp phần xây dựng vận hành Chính phủ điện tử ngành. Các CSDL chuyên ngành được xây dựng dựa trên các giải pháp quản trị và khai thác CSDL tiên tiến trên thế giới: Hệ quản trị CSDL ORACLE, IBM DB2, Microsoft SQL; giải pháp quản lý, chỉnh sửa, khai thác dữ liệu không gian của ARCGIS. Xây dựng một số CSDL của ngành như: CSDL quốc gia về TN&MT; CSDL quốc gia về đất đai; CSDL viễn thám quốc gia. Ứng dụng, chuyển đổi công nghệ IPv4 sang IPv6 tận dụng được lợi thế của công nghệ và theo kịp xu hướng chuyển đổi của thế giới. Các hệ thống thông tin/CSDL chuyên ngành được xây dựng phục vụ các hoạt động chuyên ngành, hỗ trợ đắc lực cho việc xử lý các thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền giải quyết của Bộ; đã có nhiều dữ liệu chuyên ngành được công bố dạng dịch vụ thông tin nhằm đáp ứng nhu cầu khai thác, sử dụng của các đơn vị quản lý nhà nước khác. Một số dịch vụ cơ bản, dịch vụ tích hợp, chia sẻ, liên thông thông tin bước đầu được hình thành và phát huy tác dụng; nhiều hệ thống thông tin được tích hợp cùng một tài khoản người dùng, đăng nhập một lần tạo thuận lợi cho người sử dụng.

Quản lý tài nguyên và môi trường tận dụng cơ hội CMCN 4.0 mang lại

Để nắm bắt được cơ hội mà CMCN 4.0 mang lại, đồng thời giảm thiểu được các rủi ro và thách thức, cần nhìn nhận mục tiêu và nhiệm vụ trọng tâm cho toàn Ngành như sau:

Tự động hóa việc thu nhận, xử lý, cung cấp và chia sẻ thông tin, dữ liệu quan trắc, điều tra cơ bản về TN&MT theo thời gian thực.

Phát triển hạ tầng kỹ thuật CNTT Ngành TN&MT theo hướng hội tụ, áp dụng giải pháp điện toán đám mây trên cơ sở bảo đảm tính kế thừa, tận dụng thành tựu kết quả đã có, phù hợp với các chiến lược quy hoạch kế hoạch trong các lĩnh vực. Xây dựng và vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu lĩnh vực, toàn ngành, quốc gia ứng dụng giải pháp dữ liệu lớn.

Nâng cao năng lực, hiệu quả quản lý sử dụng hệ thống cơ sở hạ tầng và phân tích, xử lý, tổng hợp nội dung thông tin, dữ liệu, số liệu với công nghệ trí tuệ nhân tạo, học máy… để phục vụ lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, chuyên môn nghiệp vụ của ngành.

Xây dựng cơ chế công khai, chia sẻ, sử dụng thông tin trên môi trường mạng đến các cơ quan trong và ngoài Ngành TN&MT; chia sẻ thông tin đến tổ chức, cá nhân; tiếp nhận, xử lý thông tin trên môi trường mạng.
Làm chủ công nghệ quan trắc, xử lý, mô hình hóa, dự báo Ngành TN&MT, năng lực nghiên cứu phát triển, sản xuất các sản phẩm trọng điểm về công nghệ, ưu tiên đầu tư nghiên cứu đổi mới sáng tạo, ưu tiên việc chuyển giao công nghệ mới để tạo ra sản phẩm dịch vụ có khả năng cạnh tranh. Áp dụng rộng rãi công nghệ kết nối internet, các công nghệ tự động, thông minh trong quan trắc, thu nhận, đo đạc, điều tra, khảo sát về TN&MT.

Đào tạo lại nguồn nhân lực hiện có, thu hút nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao Ngành TN&MT, đào tạo kỹ năng sử dụng công nghệ, góp phần đẩy mạnh khả năng tiếp cận sử dụng công nghệ, làm chủ công nghệ tiên tiến. Đồng thời, mở rộng và đẩy mạnh hợp tác quốc tế tạo nền tảng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Đẩy mạnh bổ sung, điều chỉnh, hoàn thiện các quy định pháp luật và các cơ chế chính sách sửa đổi bổ sung bảo đảm tạo được môi trường pháp lý thuận lợi cho ứng dụng phát triển công nghệ, phát triển hạ tầng kỹ thuật CNTT, tập trung nguồn lực thực hiện các chương trình dự án trọng điểm.

Đẩy mạnh thông tin tuyên truyền để nâng cao nhận thức cho cán bộ Ngành TN&MT biết về vai trò tầm quan trọng trong việc đổi mới, áp dụng công nghệ; chủ động, xây dựng chính sách tăng cường năng lực tiếp cận CMCN 4.0.

Đưa ra các giải pháp

Ban hành đủ các văn bản pháp quy, chiến lược trong thời gian sớm nhất để tạo khung pháp lý trong quá trình triển khai thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm của ứng dụng CNTT, kỹ thuật số trong quản lý TN&MT trong CMCN 4.0.

Xây dựng, xét duyệt các dự án, triển khai thực hiện dự án liên quan CMCN 4.0 của các lĩnh vực theo định hướng, mục tiêu, nhiệm vụ trọng tâm và giải pháp thúc đẩy ứng dụng CNTT, kỹ thuật số trong Ngành TN&MT.

Huy động nhiều nguồn vốn khác nhau từ ngân sách nhà nước, nguồn xã hội hóa, hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), hợp tác với nước ngoài… để thực hiện các chương trình, dự án áp dụng công nghệ CMCN 4.0 để đổi mới toàn diện, tin học hóa hoàn toàn các hoạt động Ngành TN&MT.

Ban hành, thực hiện cơ chế khuyến khích việc phát triển, đổi mới sáng tạo trong ứng dụng và phát triển CNTT, công nghệ số của ngành.

Tạo cơ chế phối hợp tốt giữa các lĩnh vực thuộc ngành, giữa Trung ương và địa phương, giữa Ngành TN&MT với các ngành khác để hợp tác phát triển hạ tầng về thông tin, dữ liệu, tránh tình trạng cát cứ; cơ chế tích hợp, trao đổi thông tin về CSDL Ngành TN&MT và các ngành khác.

Tạo điều kiện để các lĩnh vực thuộc ngành tham gia các hoạt động hợp tác dữ liệu trong khu vực và toàn cầu nhằm giải quyết các vấn đề chung về TN&MT.

Xây dựng cơ chế cung cấp, chia sẻ thông tin của Ngành TN&MT, các thông tin về hiện trạng, thông tin về số liệu quan trắc, đo đạc, khảo sát, điều tra cơ bản… cho mọi đối tượng có nhu cầu. Bảo đảm khả năng tiếp cận với thông tin của ngành trên các nền tảng công nghệ hiện đại; nâng cao nhận thức của cơ quan, tổ chức và người dân về sử dụng thông tin, dữ liệu TN&MT.

Công tác bảo vệ môi trường –  Trong cuộc cách mạng Công nghiệp 4.0

Đẩy mạnh hoạt động khoa học, công nghệ và hợp tác quốc tế: Xây dựng, quy hoạch, nâng cao hiệu quả hoạt động, thu hút nhân lực có trình độ công nghệ cao của các các tổ chức khoa học và công nghệ Ngành TN&MT, chuyển sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Đẩy mạnh các hoạt động nghiên cứu khoa học, chuyển giao các giải pháp công nghệ CMCN 4.0. Hình thành cơ chế hợp tác, phối hợp về nghiên cứu giữa các tổ chức khoa học và công nghệ, các trường và các doanh nghiệp. Tạo điều kiện thuận lợi trong các giao dịch chuyển giao công nghệ, thúc đẩy việc tự nghiên cứu, sáng chế công nghệ. Hợp tác, trao đổi, học tập, chuyển giao công nghệ của các đối tác trong nước và quốc tế để nâng cao năng lực thực hiện ứng dụng công nghệ hiện đại, thông minh.

Tuyên truyền: Nâng cao nhận thức, nhìn nhận toàn diện, đúng đắn bản chất, cơ hội, rủi ro và thách thức, thuận lợi, khó khăn của CMCN 4.0 đối với công viên chức, người lao động và các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực TN&MT.

Đổi mới đào tạo, bồi dưỡng, phát triển nhân lực: Đổi mới mục tiêu, nội dung, phương pháp đào tạo của các trường đại học nhằm đào tạo cán bộ kỹ thuật có đủ khả năng nắm bắt, ứng dụng, khai thác công nghệ CMCN 4.0. Đào tạo, cập nhật thường xuyên cán bộ để có khả năng vận hành, sử dụng các ứng dụng công nghệ 4.0. Thu hút, sử dụng nhân lực chuyên trách ứng dụng CNTT, an toàn và bảo mật thông tin.

Như vậy, có thể nói Ngành TN&MT có tầm quan trọng và ảnh hưởng đến phát triển kinh tế, ổn định xã hội, an ninh, quốc phòng; là ngành đã có các bước đi chuẩn bị, ứng dụng các công nghệ hiện đại; là ngành đặc thù trong quản lý, phân tích xử lý khối lượng lớn thông tin, dữ liệu số nên phải chủ động hội nhập trong thời gian sớm nhất.

Để nền kinh tế Việt Nam phát triển bền vững Ngành TN&MT phải đi trước một bước trong bối cảnh nhiều cơ hội, thời cơ nhưng cũng chứa đựng rủi ro và thách thức như hạ tầng công nghệ còn thấp kém; nguồn nhân lực còn hạn chế; nguồn lực đầu tư chưa tương xứng. Ngành cần chủ động hội nhập với cuộc CMCN 4.0, mạnh dạn thực hiện các nội dung công việc để tiến tới là ngành số hóa toàn diện phục vụ phát triển bền vững cho cả nền kinh tế và đất nước.

 

TS. Trần Bình Trọng – Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ. Bộ Tài nguyên và Môi trường

There are no comments yet

Tin mới hơn ...