Độc đáo ngày Tết ngoài biển khơi



TN&MTXuân 2021 đang tràn ngập trên mọi miền của Tổ quốc. Cùng với niềm vui của nhân dân cả nước, những người ngư dân và chiến sỹ đang làm nhiệm vụ giữa nơi trùng khơi càng thấy yêu hơn Tổ quốc mình. Tết của họ ở nơi đó rất bình dị nhưng rất đỗi chân thành, đầm ấm,...

Lễ cầu ngư tiến hành lễ cúng rước thần Long Hải và ra quân đánh bắt đầu năm

Tết của ngư dân đánh bắt xa bờ và những tập quán độc đáo

Những ngày này, khi các gia đình sum họp, đón Tết, rất nhiều ngư dân ở các tỉnh thành ven biển trong cả nước vẫn đang bám biển khai thác thủy sản ở ngư trường Hoàng Sa, Trường Sa. Với họ, những chuyến biển xuyên Tết trên ngư trường truyền thống sẽ mang theo hy vọng về một mùa biển bội thu. Họ đón giao thừa trên biển và sẽ trở về vào những ngày đầu tháng Giêng.

Ngư dân ăn Tết trên biển là chuyện bình thường. Trên biển, giao thừa đến khi tàu của họ ở vùng nào thì họ cúng chỗ đó. Ngư dân coi tàu là nhà, biển là quê hương nên việc sắm sửa lễ vật cúng giao thừa trên biển được chuẩn bị chu đáo: Nhang, đèn, hoa quả và cả những chậu hoa cúc, hoa vạn thọ, những đĩa nhạc xuân là những thứ không thể thiếu trên các tàu cá vươn khơi mấy ngày Tết và lá cờ Tổ quốc cũng được các thuyền viên treo ở nơi trang trọng. Ngày đầu tiên của năm mới, giữa biển khơi mênh mông, các ngư dân thực hiện việc chào cờ đầu năm mới.

Còn với những ngư dân đón tết ở nhà thì thói quen tâm linh, tín ngưỡng thờ thần đã trở thành một phong tục, nét đặc sắc trong đời sống văn hóa của người dân vùng cửa biển. Đặc biệt, khi dịp tết đến, xuân về, những người dân vùng biển sẽ lại cùng nhau thành kính chuẩn bị những phẩm vật dâng lên các vị thần sông. Đối với họ, đó là dịp để thể hiện lòng thành kính của mình với tổ tiên, với đất trời và sum vầy bên nhau chào đón năm mới.

Trong tín ngưỡng dân gian của ngư dân vùng biển, các thần linh biển cả được thờ phụng rất đa dạng và phong phú. Tuy nhiên, đối với mỗi vùng, ngư dân sẽ có những điểm riêng biệt trong nghi thức ăn Tết. Hầu hết mỗi vùng sẽ thờ riêng một vị thần biển. Đồng thời, người dân vùng biển còn tổ chức lễ Cầu ngư ra quân đánh bắt đầu năm mới tại gia đình, bến cá và trong các đền chùa ở địa phương để giúp họ có một năm làm ăn thuận lợi, đi biển bình yên, thuyền về đầy tôm cá. Tuy lễ vật của người dân không cầu kì, nhưng nghi thức được tổ chức trang trọng. Trong không khí linh thiêng, thành kính, ngư dân cúng tạ gà, lợn, trái cây để cảm ơn đất – trời, thần biển.

Lễ hội cầu ngư không chỉ là tín ngưỡng của ngư dân vùng biển mà còn là một hình thái sinh hoạt văn hóa cộng đồng đặc biệt. Đây là dịp để bà con động viên nhau bám biển, giúp người dân địa phương gần gũi nhau hơn, đoàn kết, xây dựng nếp sinh hoạt văn hóa đầy ý nghĩa. Đặc biệt hơn, những năm gần đây lễ hội cầu ngư không còn gói gọn trong phạm vi cư dân tại địa phương mà thu hút nhiều người dân và du khách tham gia. Ngoài ý nghĩa tốt đẹp về mặt nhân văn, cũng như vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của ngư dân, lễ hội cầu ngư cũng cho thấy ý nghĩa về mặt bảo vệ hệ sinh thái. Ngoài ra, đầu xuân năm mới tục lệ “đầu năm mua muối” cũng đã trở thành một nét đẹp truyền thống không thể thiếu của người dân biển. Được biết, tục lệ từ đời ông, đời cha không chỉ để lấy may cho mọi người và cho bản thân, cho gia đình mà để truyền mãi một phong tục đẹp của người dân vùng biển với ước muốn cầu mong sự đậm đà, đồng thuận trong gia đình, sự mặn mà no đủ trong tình đoàn kết giữa con người với con người.

Có thể nói, hầu hết các phong tục của người dân vùng biển đã thể hiện được ý thức tri ân và khát vọng no đủ, thanh bình của ngư dân. Những nét sinh hoạt truyền thống tốt đẹp trong đời sống văn hóa tâm linh đã làm cho không khí vui xuân đón tết của bà con vùng biển thêm vui tươi, giàu ý nghĩa, giúp họ yên tâm bám biển, vươn khơi, nâng tổng sản lượng khai thác hải sản. Ý thức tri ân đến các vị thần đầu năm mới cũng là niềm tin, sự vững tâm cho những chuyến đi biển bình yên.

Tết của người lính đảo Trường Sa

Các chiến sĩ Hải quân gói bánh chưng đón Xuân trên đảo Trường Sa

Với những người lính đảo, hương Tết, như một cơn gió đến bất chợt. Xuân quê nhà đến với họ qua những cuộc điện thoại, những tâm sự của người mẹ, người cha, người vợ và những cánh thư đầy cảm xúc của bạn bè. Tết của người lính thật đặc biệt.

Một nét riêng biệt ngày Tết ở Trường Sa là bánh chưng gói bằng lá bàng vuông. Trên bàn thờ của các điểm đảo không thể thiếu những chiếc bánh chưng bọc lá bàng nằm xen kẽ với những chiếc bánh chưng truyền thống. Đây là một “đặc sản” mà chỉ có ở Trường Sa, mang hương vị của biển cả, thể hiện sức sống bất diệt trên vùng chủ quyền biển đảo thiêng liêng.

Ở đảo, không có hoa tươi ngày Tết, nhưng với bàn tay khéo léo của người lính đảo, những nhành mai, cành đào được cán bộ, chiến sĩ Hải quân tận dụng cắt dán, ghép, tạo hình những cành đào, cây mai sống động như thật. Ngoài ra, người lính đảo còn tự tay làm hoa ốc – loại hoa đặc trưng của các đảo được làm từ vỏ ốc biển, vỏ sò đẹp mắt thay bó hoa tươi ngày Tết.

Sát cánh bên nhau trong giây phút giao thừa trên tàu Cảnh sát biển

Tết của người lính giữa trùng khơi biển cả tuy không thật đủ đầy, nhưng tiếng nói, tiếng cười hòa cùng những bản nhạc xuân rộn ràng từ chiếc radio nhỏ vui chẳng thua trên đất liền. Họ hát cho nhau nghe những bài tình ca mùa xuân: “Ngày qua ngày, đêm qua đêm, chúng tôi đứng đây gìn giữ quê hương. Biển này là của ta, đảo này là của ta,…”. Tiếng hát hòa chung tiếng sóng, đó là khúc tình ca giữa biển khơi.

Vui nhất là những ngày cùng nhau gói bánh chưng, bánh tét; người cắt nhánh mai rừng trên núi về trang trí bàn thờ Tổ quốc, người quét dọn khuôn viên, cắt tỉa cây kiểng,… Đêm giao thừa, anh em bên nhau thi hái hoa dân chủ, chúc Tết rộn ràng. Người dân trên đảo cũng đến tặng quà, cùng giao lưu văn hóa, văn nghệ. Lúc đó, ai cũng cảm thấy ấm áp, đất liền với biển đảo xích lại gần nhau hơn. Với những người lính chọn “núi là nhà, biển đảo là quê hương”, vui Tết vẫn không quên nhiệm vụ.

Đón giao thừa của chiến sỹ cảnh sát biển

Bộ đội Hải quân trên nhà giàn DK1 đón Xuân mới.

Bên cạnh nhiệm vụ trực sẵn sàng chiến đấu, các hoạt động vui xuân đón rết trên các tàu cảnh sát biển cũng diễn ra theo một cách rất riêng của những người lính biển. Trong ngày 30 tháng Chạp, cán bộ chiến sĩ sẽ phân công nhau trang trí ban thờ Bác Hồ, cùng nhau gói bánh chưng, bánh tét, bó giò, mổ gà để làm cơm tất niên cũng như chuẩn bị các món ăn truyền thống trong 3 ngày tết.

Giao thừa có lẽ là thời khắc đặc biệt nhất, giữa biển cả mênh mông, các tàu Cảnh sát biển Việt Nam sáng rực ánh đèn và cùng cất lên những hồi còi tàu vang xa để chào đón mùa xuân về với đất nước. Sau đó, cán bộ chiến sĩ cùng quây quần để nghe lời chúc Tết của Chủ tịch nước cũng như từ lãnh đạo Bộ Quốc phòng, Bộ Tư lệnh Cảnh sát biển Việt Nam hòa vào niềm vui đón xuân mới trên khắp mọi miền của Tổ quốc qua màn ảnh nhỏ.

Tết của Hải quân và những người lính nhà giàn DK1

Trong khi ở đất liền, mọi người quây quần, sum họp bên gia đình thì những người lính hải quân và lính ở nhà giàn DK1, cán bộ, quân nhân chuyên nghiệp Hải quân vẫn tập trung hết mình bảo vệ chủ quyền thềm lục địa phía Nam Tổ quốc. Giữa đại dương mênh mông, các anh dẫu thiếu hơi ấm người thân, nhưng bên cạnh luôn có những người đồng đội một lòng, một dạ dành trọn tình yêu cho Tổ quốc và biển đảo để nhân dân bình yên đón tết, vui xuân.

Với họ, bên bàn thờ Tổ quốc luôn là cây mai vàng rực rỡ được chuyển từ đất liền ra đặt vào vị trí trang trọng. Mâm cơm ngày Tết giữa biển khơi nhưng rất sung túc, có gà trống luộc, giò bò, thịt heo, có bánh chưng xanh, có dưa hấu đỏ và đương nhiên không thể thiếu chút rượu quê và vài thùng bia mà đất liền gửi tặng. Lính Hải quân chuyền tay nhau ly rượu tất niên, ly rượu của những người đồng chí, ly rượu của sự đoàn kết và ly rượu thay lời hứa của những người lính Hải quân: Quyết tâm bảo vệ vững chắc chủ quyền biển đảo để nhân dân đất liền vui tết, đón xuân.

Nhưng những lời ca, tiếng hát hào hùng trong bài “Lính nhà giàn đón Xuân” đã đọng lại trong tâm trí của biết bao người: Sóng gió và sóng gió/ Lính nhà giàn bọn tôi ở đó/ Chông chênh mà chênh chông/ Lính nhà giàn chẳng sợ bão giông/ Nắng gió mà nắng gió/Lính nhà giàn thề không ngại khó/ Mưa giông mà mưa giông/ Lính nhà giàn vẫn cắm hoa hồng/ Giữa trùng khơi vẫn xanh ngời/ Giữa biển trời vẫn sống yêu đời…/ Vượt trên ngọn phong ba/ Giữ biển đảo quê ta/ Cùng hát lên bài ca/ Giữ mùa Xuân quê nhà.

NGUYỄN AN

Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam

There are no comments yet

Tin mới hơn ...